ปากเป็นฝ้าขาวแบบนี้ คือเชื้อราหรือเปล่า? เจาะลึกเรื่องการติดเชื้อในช่องปากที่ควรรู้

ฝ้าขาวในปากแบบไหนที่เรียกว่าเชื้อรา

เวลาส่องกระจกแล้วเห็นคราบขาวๆ เกาะอยู่บนลิ้นหรือกระพุ้งแก้ม หลายคนมักเข้าใจผิดว่าอาจเป็นแค่เศษอาหารที่ตกค้าง แต่ถ้าลองแปรงฟันหรือขูดออกแล้วพบว่ามันยังอยู่ หรือใต้คราบนั้นมีลักษณะแดงอักเสบ นี่เป็นสัญญาณเตือนของการติดเชื้อในช่องปากหรือเชื้อราในปาก หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Oral Candidiasis ซึ่งเกิดจากเชื้อรากลุ่มแคนดิดา (Candida) ที่ปกติมีอยู่ในช่องปากเราอยู่แล้ว แต่พอร่างกายเสียสมดุล เจ้าเชื้อนี้ก็จะแบ่งตัวจนเกินควบคุม

ทำไมอยู่ๆ เชื้อราถึงมาบุกปากเราได้

เชื้อราในช่องปากไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนโดยง่าย ร่างกายคนเราปกติมีระบบภูมิคุ้มกันที่คอยคุมปริมาณเชื้อเหล่านี้ไว้ แต่จะมีปัจจัยบางอย่างที่ทำให้เกราะป้องกันอ่อนแอลง จนเชื้อราฉวยโอกาสเติบโต ดังนี้

• ภูมิต้านทานต่ำ เช่น ผู้ป่วยเบาหวานที่คุมน้ำตาลไม่ได้ ผู้ติดเชื้อเอชไอวี หรือผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน
• การใช้ยาปฏิชีวนะติดต่อกันนานเกินไป จนแบคทีเรียตัวดีในช่องปากตายหมด ทำให้เชื้อราแทรกตัวขึ้นมาแทนที่
• การใส่ฟันปลอมที่ไม่สะอาด หรือการใส่ฟันปลอมทิ้งไว้ตลอดเวลาโดยไม่ถอดทำความสะอาด
• คนที่เป็นโรคปากแห้ง น้ำลายน้อย เพราะน้ำลายมีหน้าที่ชะล้างเชื้อโรคและปรับสมดุลในช่องปาก
• การใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดพ่นรักษาโรคหอบหืด หากไม่บ้วนปากหลังใช้ยาจะเสี่ยงต่อการเกิดเชื้อราได้มาก

อาการแบบไหนที่บอกว่าเริ่มติดเชื้อแล้ว

อาการเริ่มแรกมักสังเกตได้จากคราบสีขาวคล้ายนมสดหรือคราบแป้งเกาะอยู่ตามลิ้น กระพุ้งแก้ม หรือเพดานปาก หากพยายามเช็ดหรือขูดออกจะพบเนื้อเยื่อข้างใต้ที่แดงจัด บางรายอาจมีเลือดซึมออกมาเล็กน้อย นอกจากนี้คนไข้มักบ่นว่ามีอาการเจ็บแสบในปาก กลืนอาหารลำบาก หรือรู้สึกรับรสชาติเปลี่ยนไปเหมือนมีรสโลหะในปาก

วิธีรับมือและดูแลตัวเองเบื้องต้น

หากสงสัยว่ามีการติดเชื้อในช่องปากหรือเชื้อราในปาก ควรเริ่มจากการปรับสุขอนามัยในช่องปากอย่างเคร่งครัด

• แปรงฟันเบาๆ ด้วยแปรงขนอ่อนและใช้ยาสีฟันที่ไม่มีสารทำความสะอาดที่รุนแรงเกินไป
• งดอาหารหวานจัดและแป้งขัดขาว เพราะน้ำตาลเป็นอาหารชั้นดีของเชื้อรา
• บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ เพื่อลดการสะสมของเชื้อโรค
• หากใส่ฟันปลอม ต้องถอดออกมาแช่น้ำยาทำความสะอาดทุกคืน และอย่าใส่ฟันปลอมนอนเด็ดขาด

เมื่อไหร่ที่ต้องมาพบหมอเพื่อรักษาจริงจัง

การปล่อยทิ้งไว้ไม่เพียงแต่ทำให้เจ็บแสบจนกินข้าวไม่ได้ แต่เชื้อราอาจลุกลามลงไปถึงหลอดอาหาร ซึ่งจะยิ่งรักษาได้ยากขึ้น หากทำความสะอาดช่องปากเองแล้ว 3-5 วันอาการไม่ดีขึ้น หรือมีไข้ร่วมด้วย หรือเป็นคนที่มีโรคประจำตัวอย่างเบาหวาน ต้องรีบเข้ามาพบแพทย์หรือทันตแพทย์เพื่อรับยาต้านเชื้อราแบบทาหรือแบบกิน ซึ่งให้ผลการรักษาที่ชัดเจนและรวดเร็วกว่าการรักษาด้วยตัวเองที่บ้าน