ยาระบายกลุ่มออสโมติกคืออะไร และเลือกใช้อย่างไรให้ปลอดภัยในมุมมองคุณหมอ

ท้องผูกเรื้อรังจนอึดอัด กับทางเลือกที่เรียกว่ากลุ่มออสโมติก

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องท้องผูก ส่วนใหญ่จะเจอปัญหาเดิมคือ พยายามทานผักผลไม้แล้ว ดื่มน้ำก็เยอะแล้ว แต่การขับถ่ายยังไม่เป็นปกติ จนหลายคนเริ่มมองหาตัวช่วยอย่างยาระบาย ซึ่งในกลุ่มยาระบายที่หมอมักจะแนะนำให้เป็นตัวเลือกแรกๆ สำหรับคนที่มีอาการท้องผูกแบบค่อยเป็นค่อยไป คือ ยาระบายกลุ่มออสโมติก (Osmotic Laxatives) ครับ

กลไกการทำงานของยาระบายกลุ่มนี้: ทำไมถึงดูเป็นธรรมชาติมากกว่าตัวอื่น

การเลือกใช้ยาระบายกลุ่มออสโมติกมีจุดเด่นที่น่าสนใจกว่ายาประเภทอื่น คือกลไกการทำงานของเขาไม่ได้ไปกระตุ้นลำไส้ให้บีบตัวจนเกินไปเหมือนยาในกลุ่มกระตุ้น (Stimulant Laxatives) ที่บางครั้งอาจทำให้เกิดอาการปวดมวนท้องอย่างรุนแรง

ยากลุ่มนี้ทำงานโดยการดึงน้ำจากร่างกายเข้าสู่ลำไส้ใหญ่ ทำให้อุจจาระที่แข็งตัวมีความอ่อนนุ่มขึ้น และปริมาตรมากขึ้น ซึ่งเมื่ออุจจาระนิ่มลง ก็จะช่วยให้ลำไส้ขับถ่ายออกไปได้ง่ายขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ ไม่ต้องออกแรงเบ่งจนเหนื่อย

ยาในกลุ่มออสโมติกมีอะไรบ้างที่เรารู้จักกันดี

ในท้องตลาดจะมีตัวยาที่ถือเป็นมาตรฐานสำหรับการรักษาภาวะท้องผูกอยู่ 2-3 ตัวหลักที่หมอมักเขียนสั่งจ่าย ได้แก่

• แลคตูโลส (Lactulose): เป็นน้ำตาลสังเคราะห์ที่ร่างกายดูดซึมไม่ได้ จึงทำหน้าที่ดึงน้ำไว้ในลำไส้ได้ดี แต่อาจจะมีผลข้างเคียงเรื่องอาการท้องอืดหรือมีลมในท้องได้บ้างสำหรับบางคน
• โพลีเอทิลีนไกลคอล (Polyethylene Glycol หรือ PEG): เป็นตัวยาที่หมอค่อนข้างชอบใช้ เพราะมีความปลอดภัยสูง อาการข้างเคียงเรื่องลมในท้องน้อยกว่าแลคตูโลส และสามารถใช้ต่อเนื่องได้นานโดยไม่ทำให้ลำไส้ขี้เกียจ
• แมกนีเซียมไฮดรอกไซด์ (Milk of Magnesia): มักใช้ในกรณีที่ต้องการผลลัพธ์ที่เร็วขึ้นนิดหน่อย แต่ต้องระวังในคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องไตหรือการทำงานของหัวใจ

หลักการเลือกใช้ให้ปลอดภัย ภายใต้คำแนะนำของแพทย์

การจะเลือกใช้ยาตัวไหนขึ้นอยู่กับร่างกายของคนไข้แต่ละราย หมออยากให้ยึดหลักการดังนี้

• เริ่มจากโดสต่ำที่สุด: ไม่จำเป็นต้องรีบใช้ยาในปริมาณมาก ให้เริ่มจากการปรับขนาดที่ทำให้อุจจาระนิ่มและถ่ายสะดวกวันละ 1 ครั้งก็เพียงพอ
• ดื่มน้ำตามให้มาก: เนื่องจากการทำงานของยาคือการดึงน้ำเข้ามาในลำไส้ หากคนไข้ดื่มน้ำไม่เพียงพอ ยาจะทำงานได้ไม่เต็มที่และอาจเกิดผลเสียมากกว่าผลดี
• ระยะเวลาการใช้: ยากลุ่มนี้มีความปลอดภัยสูงกว่ายากลุ่มกระตุ้นลำไส้ แต่ถ้าใช้ติดต่อกันนานเกิน 2 สัปดาห์แล้วอาการยังไม่ดีขึ้น ต้องกลับมาทบทวนสาเหตุร่วมกับหมออีกครั้งว่ามีปัญหาเรื่องลำไส้ส่วนอื่นหรือไม่

ใครบ้างที่ควรปรึกษาหมอก่อนเริ่มใช้ยาด้วยตัวเอง

ถึงแม้จะเป็นยากลุ่มที่ค่อนข้างปลอดภัย แต่สำหรับคนไข้ที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง การเลือกใช้ยาระบายกลุ่มออสโมติกต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

• ผู้ที่มีปัญหาโรคไตเรื้อรัง เพราะการได้รับสารแมกนีเซียมหรือเกลือแร่บางอย่างอาจส่งผลเสียต่อการขับสารออกจากร่างกาย
• ผู้ป่วยที่มีอาการท้องผูกสลับกับท้องเสีย หรือมีอาการปวดท้องรุนแรงร่วมด้วย เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะลำไส้อุดตัน ซึ่งการใช้ยาระบายอาจทำให้เกิดอันตรายได้
• ผู้ที่มีอายุมากหรือมีภาวะขาดน้ำเรื้อรัง ควรได้รับคำแนะนำเรื่องปริมาณยาที่เหมาะสมจากแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

การรักษาอาการท้องผูกไม่ได้จบแค่การกินยา แต่เป็นการปรับสมดุลการใช้ชีวิตควบคู่ไปกับยาที่เหมาะสม หากทำตามคำแนะนำแล้วยังไม่ดีขึ้น อย่าลังเลที่จะเข้ามาปรึกษาเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงครับ