อาการตัวเหลืองตาเหลืองหรือดีซ่าน: สัญญาณเตือนที่ตับกำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือ

เตือนภัยใกล้ตัว: เมื่อส่องกระจกแล้วเจอตาเหลือง

เวลาส่องกระจกแล้วสังเกตเห็นว่าตาขาวเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง หรือผิวหนังดูเหลืองกว่าปกติ นั่นไม่ใช่เรื่องความหมองคล้ำจากการพักผ่อนน้อยแน่นอนครับ อาการแบบนี้ในทางการแพทย์เราเรียกว่าภาวะดีซ่าน ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนภัยสำคัญจากร่างกายว่า ระบบการทำงานของตับ ท่อน้ำดี หรือเม็ดเลือดแดงกำลังมีปัญหาบางอย่างที่ต้องรีบหาสสาเหตุ

ทำไมอยู่ๆ ร่างกายถึงเปลี่ยนเป็นสีเหลืองได้

ต้นเหตุจริงๆ ของความเหลืองนี้มาจากสารตัวหนึ่งที่ชื่อว่า บิลิรูบิน (Bilirubin) ซึ่งเกิดจากการสลายตัวของเม็ดเลือดแดงเก่าในร่างกาย ปกติแล้วตับของเราทำหน้าที่เหมือนโรงงานคัดแยก ที่คอยกรองเจ้าสารบิลิรูบินนี้แล้วส่งต่อไปยังท่อน้ำดี เพื่อขับออกทางอุจจาระและปัสสาวะ แต่ถ้าวันไหนโรงงานตับทำงานไม่ไหว ท่อน้ำดีอุดตัน หรือเม็ดเลือดแดงแตกตัวเร็วเกินไป สารบิลิรูบินก็จะล้นทะลักเข้าสู่กระแสเลือด ไปจับตามเนื้อเยื่อต่างๆ จนทำให้ผิวและตาของเราเหลืองขึ้นมา

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดอาการตัวเหลืองตาเหลือง

เวลาเจอคนไข้ที่มีอาการนี้ หมอมักจะไล่เช็กสาเหตุหลักๆ อยู่ 3 กลุ่มด้วยกัน เพื่อจะได้รักษาให้ตรงจุด:

• ปัญหาที่ตัวตับเอง: เช่น โรคตับอักเสบจากไวรัส ตับอักเสบจากยาหรือแอลกอฮอล์ หรือโรคตับแข็ง ทำให้เซลล์ตับไม่สามารถจัดการกับสารบิลิรูบินได้
• ท่อน้ำดีอุดตัน: เกิดขึ้นได้จากนิ่วในถุงน้ำดี เนื้องอก หรือพยาธิในตับและท่อน้ำดี ทำให้บิลิรูบินไม่สามารถไหลลงสู่ลำไส้ได้ จึงย้อนกลับเข้ากระแสเลือด
• เม็ดเลือดแดงแตกเร็วกว่าปกติ: เกิดจากภาวะทางโลหิตวิทยาบางชนิด ทำให้มีสารบิลิรูบินถูกผลิตออกมามากเกินกว่าที่ตับจะรับมือไหว

อาการร่วมอื่นๆ ที่ต้องคอยสังเกตให้ดี

นอกจากตาเหลืองและผิวเหลืองแล้ว ภาวะดีซ่านมักจะมีอาการอื่นพ่วงมาด้วยเสมอ ซึ่งช่วยให้หมอวินิจฉัยโรคได้แม่นยำขึ้น:

• ปัสสาวะมีสีเข้มจัดคล้ายสีชาเข้มหรือน้ำโคคาโคล่า ทั้งที่ดื่มน้ำปกติ
• อุจจาระมีสีซีดลง เหมือนสีดินน้ำมันหรือสีเทา
• มีอาการคันตามเนื้อตามตัวทั่วร่างกาย เพราะเกลือน้ำดีไปสะสมใต้ผิวหนัง
• ปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร และน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ

สัญญาณอันตรายแบบไหนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลด่วน

ถ้าอาการเหลืองเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ร่วมกับมีไข้สูงหนาวสั่น ปวดท้องรุนแรง ซึมลง หรือมีเลือดออกง่าย เช่น เลือดกำเดาไหล ปัสสาวะเป็นเลือด หรืออาเจียนเป็นเลือด แบบนี้รอไม่ได้เด็ดขาดครับ ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นภาวะตับวายเฉียบพลันหรือท่อน้ำดีอักเสบติดเชื้ออย่างรุนแรง ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต

การตรวจวินิจฉัยและการดูแลรักษา

เมื่อมาพบแพทย์ เราจะต้องตรวจเลือดดูการทำงานของตับ ระดับบิลิรูบิน และตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้องเพื่อดูสภาพของตับ ถุงน้ำดี และท่อน้ำดีว่ามีก้อนเนื้อหรือนิ่วอุดตันอยู่หรือไม่ การรักษาจะขึ้นอยู่กับต้นเหตุเป็นหลัก เช่น ถ้าเกิดจากไวรัสตับอักเสบก็ต้องรักษาตามอาการและพักผ่อนให้เพียงพอ แต่ถ้าเกิดจากท่อน้ำดีอุดตันจากนิ่ว ก็อาจจะต้องใช้วิธีการส่องกล้องเพื่อคลายท่อน้ำดี

การป้องกันตับให้ห่างไกลจากภาวะดีซ่าน

แม้บางโรคจะป้องกันได้ยาก แต่เราสามารถดูแลตับให้แข็งแรงได้ด้วยการลดพฤติกรรมทำร้ายตับ งดการดื่มแอลกอฮอล์จัด หลีกเลี่ยงการซื้อยาหรือสมุนไพรมากินเองโดยไม่จำเป็น ฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอและบี และตรวจสุขภาพประจำปีอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้เรามองเห็นความผิดปกติได้ก่อนที่ตับจะส่งเสียงเตือนออกมาเป็นความเหลืองครับ