กินของดิบระวังพยาธิตัวตืด ตัวการเงียบทำเลือดจางจากการขาดวิตามินบี

ช่วงนี้ใครชอบกินลาบหมูดิบ ซอยจุ๊ หรือปลาดิบๆ ยกมือขึ้นหน่อย หลายคนอาจจะคิดว่าความเสี่ยงของการกินของดิบมีแค่เรื่องท้องเสีย อาหารเป็นพิษ หรือพยาธิใบไม้ในตับทั่วไป แต่รู้ไหมว่ายังมีแขกไม่ได้รับเชิญอีกตัวหนึ่งที่น่ากลัวไม่แพ้กัน นั่นคือพยาธิตัวตืด ที่นอกจากจะแย่งสารอาหารในลำไส้เราไปกินเรื่อยๆ แล้ว มันยังแอบจิ๊กวิตามินตัวสำคัญอย่างวิตามินบีสิบสองไปจนหมด จนทำให้ร่างกายของเราเกิดภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีโดยไม่รู้ตัว

พยาธิตัวตืดหน้าตาเป็นอย่างไร และแอบเข้ามาอยู่ในท้องเราได้อย่างไร

พยาธิตัวตืดเป็นพยาธิลำไส้แบนๆ ยาวๆ เหมือนเส้นบะหมี่ครับ วงจรชีวิตของมันเริ่มจากไข่พยาธิที่ปนเปื้อนอยู่ในสิ่งแวดล้อม แล้วสัตว์เลี้ยงอย่างหมูหรือวัวกินเข้าไป จากนั้นตัวอ่อนจะไปฝังตัวอยู่ตามกล้ามเนื้อสัตว์เหล่านั้นในรูปของเม็ดสาคูที่เราเรียกกันว่าตัวอ่อนระยะติดต่อ เมื่อเรากินเนื้อสัตว์เหลือกินเหลือดิบเข้าไป เจ้าตัวอ่อนนี้ก็จะเดินทางเข้าสู่ลำไส้เล็ก เกาะติดแน่นกับผนังลำไส้ แล้วเติบโตเป็นพยาธิโตเต็มวัยที่มีความยาวได้ตั้งแต่หลักเมตรไปจนถึงสิบกว่าเมตรเลยทีเดียว

กลไกที่พยาธิตัวตืดทำให้เราขาดวิตามินบีสิบสองได้อย่างไร

เวลาที่พยาธิตัวตืดตัวยาวๆ อาศัยอยู่ในลำไส้เล็กของเรา มันไม่ได้แค่แย่งสารอาหารที่เรากินเข้าไปเท่านั้นนะครับ แต่มันมีความสามารถพิเศษในการแย่งดูดซึมวิตามินบีสิบสองไปใช้สำหรับการเจริญเติบโตของมันเองอย่างเอร็ดอร่อย โดยเฉพาะพยาธิตัวตืดปลาที่มีความสามารถในการแย่งวิตามินบีสิบสองสูงมาก เมื่อร่างกายเราสูญเสียวิตามินบีสิบสองไปเรื่อยๆ กระบวนการสร้างเม็ดเลือดแดงในไขกระดูกก็เริ่มรวน เม็ดเลือดแดงที่สร้างออกมาจึงมีขนาดใหญ่ผิดปกติแต่ไม่มีคุณภาพ ทำหน้าที่ขนส่งออกซิเจนได้ไม่ดีพอ จนกลายเป็นจุดเริ่มต้นของภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีในที่สุด

เช็กด่วน อาการแบบนี้แปลว่าเลือดจางจากการขาดวิตามินบีมาเยือนแล้วหรือยัง

คนไข้หลายคนที่มาหาที่คลินิกด้วยเรื่องอ่อนเพลียเรื้อรัง มักจะไม่รู้เลยว่าตัวเองกำลังเผชิญกับภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี อาการมักจะค่อยๆ เป็นค่อยๆ ไปจนเราชินชา เช่น

• เหนื่อยง่ายผิดปกติ แม้จะนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอแล้ว
• หน้ามืด เวียนหัวบ่อย เวลาเปลี่ยนท่าทางเร็วๆ
• ผิวพรรณซีดเซียว หรือออกเหลืองเล็กน้อย
• ลิ้นอักเสบ แดง เจ็บแปล๊บๆ บริเวณขอบลิ้น
• ชาตามปลายมือปลายเท้า หรือรู้สึกเหมือนมีเข็มมาทิ่ม เดินแล้วรู้สึกทรงตัวไม่ค่อยดี

ตรวจวินิจฉัยอย่างไรให้เจอตัวการที่แท้จริง

เวลาแพทย์ตรวจเจอว่าคนไข้มีภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี เราไม่ได้มองแค่การให้วิตามินเสริมอย่างเดียวนะครับ แต่ต้องหาสาเหตุที่แท้จริงด้วย วิธีการตรวจหลักๆ มีดังนี้

• การเจาะเลือดตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด เพื่อดูขนาดของเม็ดเลือดแดงที่โตผิดปกติ
• การเจาะเลือดวัดระดับวิตามินบีสิบสองและโฟเลตในร่างกาย
• การตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิหรือปล้องพยาธิ ซึ่งเป็นวิธีที่ง่ายและช่วยยืนยันการมีอยู่ของพยาธิตัวตืดในลำไส้ได้เป็นอย่างดี

วิธีรักษาและวิธีป้องกันไม่ให้พยาธิกลับมาเยือนซ้ำ

การรักษาภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีในผู้ที่มีพยาธิตัวตืด ต้องทำควบคู่กันไปสองทาง คือการกำจัดตัวการในลำไส้และการฟื้นฟูร่างกาย แพทย์จะให้รับประทานยาถ่ายพยาธิเพื่อขับตัวพยาธิตัวตืดออกมาให้หมด พร้อมทั้งให้วิตามินบีสิบสองทดแทน ไม่ว่าจะเป็นแบบกินหรือแบบฉีด ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ ส่วนการป้องกันที่ดีที่สุดคือการปรับพฤติกรรมการกิน เลิกกินเนื้อสัตว์ดิบๆ หรือปรุงไม่สุก เลือกกินอาหารที่ปรุงสุกด้วยความร้อนสะอาด และล้างมือให้สะอาดอยู่เสมอก่อนรับประทานอาหารทุกครั้ง