กินของดิบระวังพยาธิตัวตืด ตัวการเงียบทำให้เกิดภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี

หลายคนอาจจะคุ้นเคยกับการไปตรวจสุขภาพแล้วพบว่าตัวเองมีเลือดจาง หม่อมักจะนึกถึงสาเหตุเบื้องต้นอย่างการขาดธาตุเหล็กเป็นอันดับแรก แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน เคยเจอเคสที่น่าสนใจและอยากเอามาเล่าให้ฟังคือ คนไข้มาด้วยอาการเหนื่อยเพลียเรื้อรัง หน้ามืด วิงเวียนศีรษะ มือชาเท้าชา ผลเลือดออกมาปรากฏว่าเป็นภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีสิบสอง แต่พอซักประวัติลึกลงไป กลับพบต้นเหตุที่คาดไม่ถึง นั่นคือเจ้าพยาธิตัวตืดที่แอบอาศัยอยู่ในลำไส้โดยที่เจ้าตัวไม่รู้เนื้อรู้ตัวเลย

พยาธิตัวตืดกับวิตามินบีสิบสอง: แย่งอาหารกันกินชัดๆ

ฟังดูอาจจะน่าตกใจว่าพยาธิในท้องจะไปเกี่ยวอะไรกับเลือดจางของเรา เรื่องมันเป็นแบบนี้ครับ เจ้าพยาธิตัวตืดเนี่ย เป็นปรสิตที่ชอบอาศัยอยู่ในลำไส้เล็กของคนเรา โดยเฉพาะพยาธิตัวตืดชนิดที่มาจากปลา (ชื่อทางแพทย์คือ Diphyllobothrium latum) มันมีความสามารถพิเศษและมีความชอบเป็นพิเศษในการแย่งดูดวิตามินบีสิบสองที่เรารับประทานเข้าไป

วิตามินบีสิบสองมีความสำคัญมากๆ ในการสร้างเม็ดเลือดแดงและดูแลระบบประสาท เมื่อเจ้าพยาธิแย่งเอาวิตามินนี้ไปกินจนหมด ร่างกายของเราก็เลยขาดแคลน ส่งผลให้ไขกระดูกไม่สามารถสร้างเม็ดเลือดแดงที่มีคุณภาพออกมาได้ เม็ดเลือดที่สร้างขึ้นจะมีขนาดใหญ่ผิดปกติ (Megaloblastic anemia) และทำงานได้ไม่เต็มที่ จนกลายเป็นภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีในที่สุด

เช็กตัวเองด่วน อาการแบบนี้เตือนภัยภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี

อาการเตือนของเรื่องนี้มักจะมาแบบค่อยเป็นค่อยไปจนเราชินชาและคิดว่าตัวเองแค่พักผ่อนไม่พอ ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูว่ามีตรงกับเราบ้างไหม

• เหนื่อยง่ายผิดปกติ แม้จะนอนหลับเต็มอิ่มแล้วก็ตาม
• รู้สึกอ่อนเพลีย ไม่มีแรง สมองตื้อ คิดอะไรไม่ค่อยออก
• มีอาการชาตามปลายมือ ปลายเท้า หรือเดินแล้วรู้สึกทรงตัวไม่ค่อยดี
• ลิ้นอักเสบ แดง เจ็บแปล๊บๆ บริเวณลิ้น
• ผิวพรรณดูซีดเซียว หรือออกเหลืองเล็กน้อย

พยาธิตัวตืดมาจากไหน และทำไมถึงทำให้เราขาดวิตามินได้ง่าย

เส้นทางที่พยาธิตัวตืดจะเข้ามาอยู่ในท้องของเราได้ ส่วนใหญ่มาจากการทานอาหารแบบสุกๆ ดิบๆ เช่นลาบเนื้อ ก้อยดิบ ซูชิ หรือปลาดิบที่ไม่ผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อที่ได้มาตรฐาน เมื่อตัวอ่อนของพยาธิหลุดรอดเข้าไปในทางเดินอาหาร มันจะเจริญเติบโตเป็นตัวเต็มวัย เกาะติดแน่นกับผนังลำไส้เล็ก และเริ่มกระบวนการแย่งสารอาหารสำคัญอย่างวิตามินบีสิบสองไปจากร่างกายของเราทันที

วิธีดูแลรักษาและทางออกทางการแพทย์

หากตรวจพบว่ามีภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีจากสาเหตุนี้ สิ่งที่หมอต้องทำมีอยู่สองส่วนหลักๆ พร้อมกัน คือการกำจัดต้นเหตุและการฟื้นฟูร่างกาย

วิธีกำจัดพยาธิออกจากลำไส้

แพทย์จะทำการจ่ายยาถ่ายพยาธิที่มีความเฉพาะเจาะจง เพื่อขับตัวพยาธิตัวตืดให้ออกมาทางอุจจาระ สิ่งสำคัญคือต้องตรวจอุจจาระซ้ำเพื่อให้แน่ใจว่าส่วนหัวของพยาธิหลุดออกมาด้วย เพราะถ้าหัวยังอยู่ มันก็สามารถเติบโตขึ้นมาใหม่ได้อีก

การเติมวิตามินบีสิบสองกลับคืนสู่ร่างกาย

เมื่อไม่มีตัวแย่งอาหารแล้ว แพทย์จะทำการรักษาภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีด้วยการให้วิตามินบีสิบสองเสริม อาจจะเป็นรูปแบบการฉีดเข้ากล้ามเนื้อในระยะแรกเพื่อให้ร่างกายดูดซึมได้อย่างรวดเร็ว หรือการรับประทานในปริมาณสูง เพื่อฟื้นฟูระบบประสาทและเร่งการสร้างเม็ดเลือดแดงให้กลับมาเป็นปกติโดยเร็ว

ปรับพฤติกรรมเพื่อป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

โรคนี้ป้องกันได้ง่ายมากหากเราเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน เริ่มต้นจากการงดทานเนื้อสัตว์ เนื้อปลา หรือเครื่องในสัตว์แบบดิบๆ หรือปรุงๆ ดิบๆ เลือกทานอาหารที่ปรุงสุกด้วยความร้อนสูง สะอาด และล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนรับประทานอาหาร รวมถึงควรมีการตรวจสุขภาพประจำปีและตรวจอุจจาระเป็นประจำ หากคุณเป็นคนที่ชอบทานอาหารดิบเป็นชีวิตจิตใจ