แผลในใจจากคำพูดและพฤติกรรม: ทำไมการถูกกลั่นแกล้งถึงไม่ใช่เรื่องเล่นๆ

ช่วงนี้หมอเจอเคสเด็กๆ วัยรุ่น ไปจนถึงวัยทำงานที่เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการซึมเศร้า วิตกกังวล หรือนอนไม่หลับมากขึ้นเรื่อยๆ พอลองพูดคุยกันลึกลงไป มากกว่าครึ่งมีจุดเริ่มต้นมาจากเรื่องใกล้ตัวที่ไม่น่าจะรุนแรง แต่มันกัดกินความรู้สึกมานาน นั่นคือเรื่องของการโดนกลั่นแกล้ง ไม่ว่าจะที่โรงเรียน ที่ทำงาน หรือแม้แต่บนโลกออนไลน์

หลายคนชอบคิดว่าการโดนแกล้ง การโดนล้อ หรือการถูกกีดกัน เป็นแค่เรื่องเด็กๆ เดี๋ยวก็โต เดี๋ยวก็ลืม หรือบอกว่าแค่นี้ทำไมต้องคิดมาก แต่ในฐานะหมอที่นั่งฟังเรื่องราวเหล่านี้ทุกวัน หมอบอกได้เลยว่า ภาวะการถูกกลั่นแกล้งและผลกระทบ ทางจิตใจนั้นมันรุนแรงและทิ้งแผลเป็นไว้ในสมองได้ยาวนานกว่าที่คิด

โดนแกล้งบ่อยๆ สมองและจิตใจเราเกิดอะไรขึ้นบ้าง

เวลาที่เราโดนแกล้ง ไม่ว่าจะโดนทำร้ายร่างกาย โดนคำพูดบูลลี่แซวแรงๆ หรือโดนตั้งกลุ่มนินทาให้ได้ยิน สมองส่วนที่ทำหน้าที่ Acknowledge ความปลอดภัยจะตีความเรื่องนี้ว่าเป็นภัยคุกคาม ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมา

ถ้าเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นครั้งเดียวแล้วจบไป สมองอาจจะเคลียร์ตัวเองได้ แต่ถ้ามันเกิดขึ้นซ้ำๆ ทุกวันจนกลายเป็นความเรื้อรัง ระบบรับมือความเครียดในสมองจะรวน คนไข้จะเริ่มสูญเสียความมั่นใจในตัวเอง มองไม่เห็นคุณค่าในตัวเอง ระแวงคนรอบข้าง และเริ่มเก็บตัวไม่อยากออกไปเจอใคร เพราะรู้สึกว่าโลกข้างนอกมันไม่ปลอดภัยอีกต่อไป

รอยแผลที่มองไม่เห็น: ผลกระทบระยะยาวที่น่ากลัว

ผลกระทบจากการถูกกลั่นแกล้งไม่ได้หายไปพร้อมกับเสียงหัวเราะของคนที่แกล้งเรา แต่มันตามหลอกหลอนเราไปจนโต หมออยากชวนให้ทุกคนลองสังเกตสัญญาณเตือนเหล่านี้ที่อาจเกิดขึ้นกับตัวเองหรือคนใกล้ตัว

• อาการทางจิตใจ: ซึมเศร้า วิตกกังวลอย่างไร้สาเหตุ มีอาการแพนิคเวลาต้องไปเจอสภาพแวดล้อมเดิมๆ หรือเจอหน้าคนที่เคยแกล้ง
• ปัญหาร่างกายจากความเครียด: นอนไม่หลับ สะดุ้งตื่นกลางดึก ปวดหัว ไมเกรดกำเริบ ปวดท้องเรื้อรังจากกรดไหลย้อนเพราะความเครียดสะสม
• การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม: จากคนร่าเริงกลายเป็นคนเงียบขรึม แยกตัว ตัดขาดจากสังคม ไม่อยากไปทำงานหรือไปเรียน

เมื่อไหร่ควรพาตัวเองเดินมาพบจิตแพทย์

ถ้าคุณเริ่มรู้สึกว่าความทุกข์จากการโดนกลั่นแกล้งในอดีตหรือปัจจุบัน มันเริ่มรบกวนชีวิตประจำวัน นอนไม่หลับติดต่อกันหลายวัน คิดวนเวียนแต่เรื่องเดิมๆ จนไม่มีสมาธิทำงาน หรือเริ่มมีความคิดทำร้ายตัวเอง นั่นไม่ใช่เรื่องที่คุณต้องอดทนแบกรับไว้คนเดียวอีกต่อไปแล้ว

การมาพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย มันคือการพาตัวเองมารักษาแผลใจ เหมือนเวลาที่เราขาหักแล้วต้องมาเข้าเฝือก หมอและทีมสุขภาพจิตพร้อมที่จะรับฟังและช่วยคุณจัดระเบียบความคิด หาทางออก และเยียวยาแผลใจนี้ไปด้วยกัน คุณไม่ต้องเผชิญหน้ากับความเจ็บปวดนี้ลำพังอีกต่อไป