ท้องเสีย ท้องร่วง อาหารเป็นพิษ: เมื่อของอร่อยและน้ำดื่มไม่สะอาดกลายเป็นภัยเงียบ

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ตื่นมากลางดึกแล้วปวดท้องมวนในไส้ ตามมาด้วยอาการคลื่นไส้ อาเจียน และวิ่งเข้าห้องน้ำแทบไม่ทัน อาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นหลังจากมื้ออาหารอร่อยนอกบ้าน หรือหลังจากดื่มน้ำแข็งที่อาจจะไม่สะอาดอย่างที่คิด ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ด้วยอาการท้องเสียเป็นประจำทุกวัน อยากชวนมาทำความเข้าใจกันว่า เชื้อโรคเหล่านี้มันแอบติดมากับอาหารและน้ำดื่มที่เรากินเข้าไปได้อย่างไร และเราจะป้องกันตัวอย่างไรไม่ให้ต้องเผชิญกับความทรมานนี้อีก

เส้นทางที่เชื้อโรคแอบแฝงเข้ามาในจานข้าวและแก้วน้ำของเรา

การติดต่อผ่านทางอาหารและน้ำดื่มที่ไม่สะอาด หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Fecal-Oral Route ฟังดูอาจจะน่ากลัวสักหน่อย แต่มันหมายถึงการที่เชื้อโรคจากอุจจาระของผู้ป่วยหรือสัตว์ปนเปื้อนลงไปในแหล่งน้ำ ดิน หรือติดอยู่ที่มือของคนทำอาหาร แล้วเล็ดลอดเข้าสู่ปากของเราโดยที่เราไม่รู้ตัว เชื้อโรคตัวร้ายที่พบบ่อยได้แก่ เชื้อแบคทีเรียอย่างอีโคไล ซาลโมเนลลา เชื้อไวรัสโรตา หรือแม้แต่พยาธิและโปรโตซัวต่างๆ

น้ำแข็งหลอดและน้ำดื่มบรรจุขวดที่ดูใสสะอาด วางใจได้แค่ไหน

เวลาไปกินอาหารนอกบ้าน หลายคนเลือกดื่มน้ำเปล่าหรือน้ำแข็งเพื่อความสดชื่น แต่รู้ไหมว่าน้ำแข็งที่ผลิตจากโรงงานน้ำแข็งที่ไม่ได้มาตรฐาน หรือน้ำตักเสิร์ฟที่ใช้ภาชนะไม่สะอาด อาจเป็นแหล่งสะสมชั้นดีของเชื้อโรค อาหารประเภทสุกๆ ดิบๆ ยำ หรือส้มตำที่ใส่วัตถุดิบดิบและไม่ได้ล้างทำความสะอาดอย่างทั่วถึง ก็คือประตูบานใหญ่ที่เปิดรับเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกาย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าร่างกายกำลังสู้กับอาหารเป็นพิษ

เมื่อเชื้อโรคเดินทางเข้าสู่ทางเดินอาหาร มันจะเริ่มสร้างสารพิษและทำลายเยื่อบุลำไส้ ส่งผลให้ร่างกายต้องหาทางขับออกอย่างเร่งด่วน อาการหลักๆ ที่มักจะเจอได้แก่:

• ถ่ายอุจจาระเหลวหรือเป็นน้ำ มากกว่า 3 ครั้งขึ้นไปในหนึ่งวัน
• ปวดเกร็งช่องท้อง เป็นพักๆ เนื่องจากลำไส้พยายามบีบตัวขับของเสีย
• คลื่นไส้ อาเจียน ทานอะไรเข้าไปก็อาออกหมด
• มีไข้ต่ำๆ และรู้สึกอ่อนเพลีย จากภาวะสูญเสียน้ำและเกลือแร่

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อท้องเสียจากการกินอาหารไม่สะอาด

เมื่อเกิดอาการขึ้นแล้ว สิ่งสำคัญที่สุดคือการป้องกันภาวะขาดน้ำ แทนที่จะรีบกินยาหยุดถ่ายทันที หมอมักจะแนะนำให้ดื่มเกลือแร่ (ORS) จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป กินอาหารอ่อนๆ เช่น ข้าวต้มปลา โจ๊ก หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด นม และอาหารไขมันสูงชั่วคราว เพื่อให้ลำไส้ได้พักฟื้น

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที

ส่วนใหญ่แล้วอาการท้องเสียจากอาหารไม่สะอาดจะดีขึ้นได้เองภายใน 2 ถึง 3 วัน หากดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบมาโรงพยาบาลทันที:

• ถ่ายอุจจาระมีมูกเลือดปน หรืออุจจาระมีสีดำสนิท
• มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส และปวดท้องรุนแรงมาก
• อาเจียนตลอดเวลาจนไม่สามารถดื่มน้ำหรือเกลือแร่ได้เลย
• มีอาการขาดน้ำรุนแรง เช่น ปัสสาวะน้อยมาก เวียนหัวหน้ามืดเวลาลุกยืน

การป้องกันที่ดีที่สุดเริ่มต้นที่ตัวเรา เลือกร้านอาหารที่สะอาด มั่นใจว่าปรุงสุกใหม่ๆ ดื่มน้ำสะอาดหรือน้ำที่ต้มเดือด และล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนหยิบจับอาหารเข้าปาก เพื่อความปลอดภัยของระบบทางเดินอาหารในระยะยาว