คุณพ่อคุณแม่มือใหม่ต้องรู้: วิธีเช็กอัตราการหายใจและสัญญาณชีพวิกฤตในเจ้าตัวเล็ก

ลูกหายใจเร็วผิดปกติหรือเปล่า? สังเกตอย่างไรดี

เวลาอุ้มลูกน้อยแรกเกิดนอนหลับ หลายคนคงเคยแอบมองหน้าและฟังเสียงหายใจของลูกด้วยความเอ็นดู แต่บางครั้งพอเห็นลูกหายใจเร็วหรือแรงกว่าปกติ ก็อดกังวลไม่ได้ว่าตกลงแบบนี้ปกติไหม หรือลูกกำลังป่วยหนักอะไรหรือเปล่า ในฐานะหมอเด็ก ผมเข้าใจความรู้สึกอกสั่นขวัญแขวนของพ่อแม่ทุกคนดีครับ วันนี้เรามาเรียนรู้วิธีการสังเกตการประเมินอัตราการหายใจและสัญญาณชีพต่างๆ ของทารกแบบเข้าใจง่าย เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่ประเมินเบื้องต้นได้ทันท่วงทอก่อนพามาหาหมอ

วิธีนับลมหายใจของลูกน้อยให้ถูกต้อง

ธรรมชาติของเด็กทารกโดยเฉพาะช่วงแรกเกิด เขาจะหายใจเร็วกว่าผู้ใหญ่และเด็กโตอยู่แล้วครับแถมบางทีมักจะมีจังหวะหายใจเร็วสลับช้าเป็นเรื่องปกติ แต่วิธีเช็กที่แม่นยำที่สุดคือการนับตอนที่ลูกนอนหลับนิ่งๆ ไม่ร้องกวน

• วิธีนับ: ให้เปิดเสื้อลูกดูบริเวณหน้าอกหรือหน้าท้อง แล้วจับเวลา 1 นาทีเต็ม
• เกณฑ์ปกติ: ทารกแรกเกิดถึง 1 ปี อัตราการหายใจปกติจะอยู่ที่ประมาณ 30 ถึง 60 ครั้งต่อนาที
• ข้อสังเกต: ถ้านับได้เกิน 60 ครั้งต่อนาทีอย่างต่อเนื่อง แม้ตอนที่ลูกหลับสบาย นั่นแปลว่าลูกเริ่มมีอาการหายใจเร็วกว่าปกติแล้วครับ

สัญญาณเตือนภัยอันตรายที่แปลว่าลูกหายใจลำบาก

นอกจากตัวเลขของอัตราการหายใจแล้ว ลักษณะการหายใจก็สำคัญมากๆ หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย แสดงว่าร่างกายกำลังพยายามอย่างหนักในการหายใจและจัดว่าเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องระวัง

• ซี่โครงบุ๋ม: เวลาหายใจเข้า สังเกตเห็นผิวหนังระหว่างซี่โครงหรือใต้ชายโครงยุ๋มลงไปอย่างเห็นได้ชัด
• อกบุ๋ม: ตรงบริเวณคอหอยเหนือกระดูกหน้าอกยุบลงไปทุกครั้งที่หายใจ
• ปีกจมูกบาน: รูจมูกของลูกขยายเข้าขยายออกตามจังหวะการหายใจ เหมือนเด็กกำลังเหนื่อยหอบ
• ตัวเขียว: ริมฝีปาก เล็บมือ หรือผิวหนังรอบปากเริ่มมีสีคล้ำหรือเขียวปนม่วง

สัญญาณชีพอื่นๆ ที่ต้องเช็กร่วมกัน

การประเมินความปลอดภัยของทารก เราจะดูแค่เรื่องลมหายใจอย่างเดียวไม่ได้ครับ ต้องตรวจเช็กสัญญาณชีพรอบด้านร่วมด้วยเพื่อให้เห็นภาพรวมที่ชัดเจน

• อุณหภูมิร่างกาย: เด็กเล็กระบบปรับอุณหภูมิยังไม่ดีพอ ไข้สูงเกินไปหรือตัวเย็นเฉียบจนผิดปกติล้วนเป็นสัญญาณเตือนของการติดเชื้อรุนแรง
• อัตราการเต้นของหัวใจ: หัวใจทารกเต้นเร็วกว่าผู้ใหญ่มาก ปกติจะอยู่ที่ 100 ถึง 160 ครั้งต่อนาทีตอนตื่น แต่ถ้าซึมร่วมกับใจสั่นหรือชีพจรเบาแรง แปลว่าไม่สู้ดีแล้ว
• ระดับความรู้สึกตัว: ลูกดูซึมปลุกตื่นยาก ไม่ยอมดูดนม หรือร้องไห้งอแงผิดปกติแบบไม่มีสาเหตุ

อาการแบบไหนที่พาซิ่งรถพยาบาลมาโรงพยาบาลด่วนที่สุด

ถ้าคุณพ่อคุณแม่พบว่าลูกมีอัตราการหายใจสูงผิดปกติ ร่วมกับมีอาการหายใจแรงจนอกบุ๋ม ปีกจมูกบาน หรือเริ่มมีอาการตัวเขียวคล้ำร่วมด้วย ไม่ควรเฝ้ารอดูอาการอยู่ที่บ้านเด็ดขาดครับ ให้รีบพามาพบแพทย์ที่ห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาการเหล่านี้บอกเราว่าออกซิเจนในเลือดอาจจะกำลังลดต่ำลง ซึ่งเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องได้รับการดูแลจากทีมแพทย์อย่างรวดเร็วที่สุดครับ