พยาธิตัวจี๊ดขึ้นตาหรือสมอง ภัยเงียบจากจานโปรดที่ต้องระวัง

เตือนภัยคนรักเมนูดิบ: เรื่องน่ากลัวของพยาธิตัวจี๊ดที่หลายคนมองข้าม

เวลาที่เรานั่งกินลาบสุกๆ ดิบๆ แหนม หรือป่าปลาจ่อมฝีมือคุณแม่ หลายคนอาจจะคิดแค่เรื่องอาหารเป็นพิษหรือท้องเสียธรรมดา แต่ในฐานะหมอที่เคยเจอเคสคนไข้เข้ามารักษาด้วยอาการประหลาด ผมบอกเลยว่ามันมีอะไรที่น่ากลัวกว่านั้นแฝงอยู่ นั่นคือเจ้าพยาธิตัวจี๊ดตัวเล็กๆ ที่พร้อมจะเดินทางไกลจากกระเพาะอาหารไปสร้างความเสียหายในอวัยวะสำคัญอย่างดวงตาและสมองของเราได้แบบไม่รู้ตัว

พยาธิตัวจี๊ดหน้าตาเป็นอย่างไร และมันเดินทางเข้าสู่ร่างกายเราได้อย่างไร

พยาธิตัวจี๊ดหรือชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Gnathostoma spinigerum เป็นพยาัติตัวกลมขนาดจิ๋วที่มักจะอยู่ในเนื้อสัตว์น้ำจืด เช่น ปลาช่อน ปลาดุก กบ หรือสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก วงจรชีวิตของมันเริ่มจากการที่ตัวอ่อนระยะติดต่อเข้าไปอยู่ในเนื้อสัตว์เหล่านั้น เมื่อเรากินเข้าไปแบบดิบๆ หรือสุกๆ ดิบๆ เจ้าตัวอ่อนนี้จะไชทะลุกระเพาะอาหารเข้าสู่กระแสเลือด และนี่คือจุดเริ่มต้นของการเดินทางที่อันตราย เพราะมันไม่ได้อยู่แค่ในทางเดินอาหารเหมือนพยาธิชนิดอื่น แต่มันชอบชอนไชไปเรื่อยๆ ตามเนื้อเยื่อผิวหนัง กล้ามเนื้อ ตา และเป้าหมายที่อันตรายที่สุดคือระบบประสาทส่วนกลาง

เมื่อพยาธิตัวจี๊ดขึ้นตา: อาการเตือนภัยที่สังเกตได้

การติดเชื้อพยาธิตัวจี๊ดขึ้นตาถือเป็นภาวะเร่งด่วนที่น่ากลัวมาก เนื่องจากตัวอ่อนของพยาธิสามารถเคลื่อนตัวเข้าไปอยู่ในลูกตาได้ทุกส่วน ไม่ว่าจะเป็นม่านตา น้ำวุ้นตา หรือแม้แต่จอประสาทตา คนไข้ที่เจอแจ็คพอตนี้มักจะมาด้วยอาการเหล่านี้

• ตามัวฉับพลัน มองเห็นภาพไม่ชัดเจนเหมือนเดิม
• ปวดกระบอกตาอย่างรุนแรงแบบหาสาเหตุไม่ได้
• ตาแดง อักเสบ และสู้แสงไม่ได้
• บางเคสอาจจะโชคดีหน่อยที่ส่องกระจกแล้วเห็นตัวพยาธิสีขาวๆ กำลังดิ้นกระดุกกระดิกอยู่ในตาตัวเอง ซึ่งเป็นภาพที่น่ากลัวและต้องรีบมาโรงพยาบาลทันที

ภัยเงียบในสมอง: เมื่อพยาธิเดินทางเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลาง

นอกจากดวงตาแล้ว สมองยังเป็นอีกหนึ่งอวัยวะที่พยาธิตัวจี๊ดชอบเดินทางไปเยือน การติดเชื้อพยาธิตัวจี๊ดขึ้นตาห หรือลามไปถึงสมองและไขสันหลัง มักจะทำให้เกิดภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบหรือเนื้อสมองอักเสบตามมา อาการที่หมอพบได้บ่อย ได้แก่

• ปวดหัวรุนแรงเรื้อรัง กินยาแก้ปวดเท่าไหร่ก็ไม่หาย
• มีอาการชาตามแขนขา หรืออ่อนแรงแบบเฉียบพลัน
• มีไข้ต่ำๆ ร่วมกับอาการคลื่นไส้ อาเจียน
• ในรายที่มีการอักเสบรุนแรง อาจถึงขั้นมีอาการชัก ซึม หรือหมดสติ ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตหากรักษาไม่ทันท่วงที

วิธีรักษาและการรับมือเมื่อสงสัยว่าติดเชื้อ

ถ้าใครมีประวัติชอบกินของดิบ แล้วเริ่มมีอาการปวดบวมตามผิวหนังแบบย้ายที่ได้ หรือมีอาการผิดปกติทางตาและระบบประสาท สิ่งแรกที่ต้องทำคือรีบมาพบแพทย์โดยด่วน แพทย์จะทำการซักประวัติ ตรวจร่างกายอย่างละเอียด และอาจต้องเจาะน้ำไขสันหลังหรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อดูการอักเสบ ในปัจจุบันการรักษามีทั้งการใช้ยาฆ่าพยาธิเฉพาะกลุ่ม และการผ่าตัดเอาตัวพยาธิออกในกรณีที่มันอยู่ในตำแหน่งที่สามารถมองเห็นและเอาออกได้อย่างปลอดภัย เช่น ในลูกตา

วิธีป้องกันง่ายๆ ตัดวงจรพยาธิตัวจี๊ดไม่ให้เข้าตัว

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหาร หมออยากเน้นย้ำเสมอว่าความอร่อยจากของดิบไม่คุ้มกับความเสี่ยงที่ต้องแลกมาด้วยดวงตาหรือสมอง

• หลีกเลี่ยงการกินเนื้อปลาดิบ กบ หรือสัตว์น้ำจืดที่ปรุงไม่สุก
• มั่นใจว่าอาหารประเภทลาบ ก้อย แหนม หรือปลาจ่อม ผ่านความร้อนจนสุกทั่วถึงจริงๆ
• เลือกซื้อวัตถุดิบจากแหล่งที่สะอาดและเชื่อถือได้
• หากมีแผลที่มือควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสเนื้อสัตว์ดิบโดยตรง หรือสวมถุงมือทุกครั้งเพื่อความปลอดภัย