เตือนภัยเงียบ: เมื่อปัสสาวะมีสีเข้มและอุจจาระมีสีซีด สัญญาณเตือนจากตับที่คุณไม่ควรมองข้าม

เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: เมื่อสีของของเสียเปลี่ยนไป

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาแล้วเล่าให้ฟังว่าช่วงนี้เข้าห้องน้ำแล้วรู้สึกผิดปกติ สังเกตเห็นว่าปัสสาวะมีสีเข้มจัดเหมือนน้ำชาเข้มๆ แต่อุจจาระกลับกลายเป็นสีซีดเหมือนดินน้ำมันหรือสีเทา อาการแบบนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญและปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด เพราะร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือนภัยครั้งสำคัญว่าระบบตับและทางเดินน้ำดีของคุณกำลังมีปัญหาบางอย่างซ่อนอยู่

ตับและน้ำดีทำงานอย่างไร ทำไมถึงทำให้สีของเสียเปลี่ยน?

ในภาวะปกติ ร่างกายของเราจะมีการทำลายเม็ดเลือดแดงที่หมดอายุ ตับ จะทำหน้าที่สร้างน้ำดีซึ่งมีสารสีเหลืองที่เรียกว่า บิลิรูบิน (Bilirubin) ออกมา น้ำดีนี้จะถูกส่งไปเก็บไว้ที่ถุงน้ำดี ก่อนจะถูกปล่อยลงมาที่ลำไส้เพื่อช่วยย่อยไขมัน และสารสีตัวนี้เองที่เป็นตัวการทำให้ อุจจาระมีสีน้ำตาล ตามปกติ แต่ในทางกลับกัน เม็ดเลือดแดงที่ถูกทำลายบางส่วนจะถูกขับออกทางไตกลายเป็นตัวที่ทำให้ ปัสสาวะมีสีเหลืองใส

แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ท่อน้ำดีอุดตัน หรือเนื้อตับเกิดการอักเสบเสียหาย น้ำดีที่ไม่สามารถไหลลงสู่ลำไส้ได้ตามปกติ จะย้อนกลับเข้าสู่กระแสเลือด ร่างกายจึงต้องพยายามขับบิลิรูบินส่วนเกินนี้ออกทางไตแทน ส่งผลให้ปัสสาวะเปลี่ยนเป็นสีเข้มจัด ในขณะที่อุจจาระขาดสารสีจากน้ำดี ก็เลยกลายเป็นสีซีดนั่นเอง

โรคและภาวะความผิดปกติอะไรบ้างที่ทำให้เกิดอาการนี้?

อาการที่ปัสสาวะเข้มร่วมกับอุจจาระซีด มักไม่ได้เกิดจากโรคธรรมดา แต่เกี่ยวข้องกับอวัยวะภายในช่องท้องส่วนบนโดยตรง โรคพบได้บ่อยมีดังนี้

• ท่อน้ำดีอุดตัน: อาจเกิดจากนิ่วในถุงน้ำดีที่หลุดมาติดท่อน้ำดี หรือพังผืด ทำให้สารสีของน้ำดีไม่สามารถลงไปที่ลำไส้ได้
• ตับอักเสบจากเชื้อไวรัส: เช่น ไวรัสตับอักเสบเอ บี หรือซี ที่ทำให้เซลล์ตับบวมและขัดขวางการไหลของน้ำดี
• เนื้องอกหรือมะเร็งบริเวณตับและทางเดินน้ำดี: ก้อนเนื้อที่โตขึ้นจะไปเบียดหรืออุดกั้นท่อน้ำดี ทำให้เกิดอาการตัวเหลืองตาเหลืองร่วมด้วย
• ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด: ยาบางตัวอาจทำให้ตับทำงานหนักและเกิดภาวะท่อน้ำดีอุดตันชั่วคราว

อาการร่วมอื่นๆ ที่ต้องคอยสังเกตตัวเองให้ดี

นอกจากเรื่องสีของปัสสาวะและอุจจาระแล้ว หากลองสังเกตกระจกหรือร่างกายตัวเองตอนนี้ อาจจะพบอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ซึ่งยิ่งตอกย้ำว่าตับกำลังมีปัญหา

• ตาเหลืองและผิวเหลือง: สังเกตได้ชัดเจนบริเวณตาขาวจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองนวล
• มีอาการคันตามตัว: เกิดจากเกลือของน้ำดีที่คั่งอยู่ในผิวหนัง
• แน่นท้อง จุกเสียดใต้ชายโครงขวา: มักรู้สึกอึดอัดบริเวณตับหรือถุงน้ำดี
• เบื่ออาหารและน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ: ร่างกายย่อยไขมันได้ไม่ดีเท่าเดิม

อาการแบบนี้...เมื่อไหร่ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?

หากพบว่าตัวเองมีอาการปัสสาวะมีสีเข้มและอุจจาระมีสีซีดร่วมกับมีไข้สูง ปวดท้องรุนแรง หรือตัวเหลืองตาเหลืองเด่นชัด นี่คือภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลโดยด่วน เพราะปล่อยไว้อาจเกิดการติดเชื้อในกระแสเลือดหรือตับวายได้ แพทย์จะต้องทำการเจาะเลือดตรวจการทำงานของตับ และอัลตราซาวด์ช่องท้องเพื่อหาต้นตอที่แท้จริงของการอุดตัน