แผลปริขอบทวารหนักจากการถ่ายอุจจาระแข็ง: เจ็บจี๊ดตอนเข้าห้องน้ำ อาการนี้รักษาอย่างไรให้หายขาด?

เชื่อว่าหลายคนคงเคยมีประสบการณ์นั่งหน้าเขียวอยู่บนโถส้วม เพราะอุจจาระก้อนใหญ่และแข็งจนเบ่งออกมายาก พอผ่านออกมาได้สำเร็จแทนที่จะโล่งใจ กลับต้องมานั่งน้ำตาซึมเพราะความเจ็บแปลบแสบเหมือนมีเศษแก้วบาดตรงก้น พอหันไปมองกระดาษทิชชูแล้วเจอคราบเลือดติดมาด้วย ยิ่งทำให้ใจหายวาบ อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเราเป็นโรคร้ายแรงเสมอไป แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายว่ากำลังเผชิญกับปัญหาแผลปริขอบทวารหนักจากการถ่ายอุจอยู่

ทำไมเบ่งอึแค่นี้ ถึงทำให้ก้นฉีกขาดจนเลือดออกได้?

เวลาที่เราท้องผูกเรื้อรังหรืออุจจาระมีลักษณะแห้งแข็งมากๆ ก้อนอุจจาระก้อนใหญ่จะต้องฝืนเบ่งผ่านช่องแคบๆ ของรูทวารหนักที่มีเนื้อเยื่ออ่อนและมีเส้นประสาทรับความรู้สึกอยู่จำนวนมาก เนื้อเยื่อตรงนั้นจึงยืดขยายไม่ทันและเกิดการฉีกขาดกลายเป็นแผลเล็กๆ ขึ้นมา ซึ่งตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุดมักจะอยู่ทางด้านหลังของรูทวาร

ความน่ารำคาญของโรคนี้คือ เมื่อเป็นแผลแล้ว เวลาที่เราต้องเข้าห้องน้ำครั้งต่อไป กล้ามเนื้อหูรูดรอบทวารหนักจะหดเกร็งตัวอัตโนมัติจากความเจ็บปวด ทำให้เลือดไปเลี้ยงบริเวณแผลได้น้อยลง แผลจึงสมานตัวได้ช้า กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ว่า ยิ่งเจ็บ ยิ่งเกร็ง ยิ่งถ่ายแข็ง ยิ่งฉีกซ้ำซาก

สัญญาณเตือนชัดๆ แบบนี้ ใช่โรคแผลปริขอบทวารหนักหรือเปล่า?

อาการเด่นชัดที่คนไข้มักจะมาเล่าให้ฟังที่ห้องตรวจ มีอยู่ไม่กี่อย่างที่สังเกตได้ง่าย:

• เจ็บจี๊ดหรือปวดแสบปวดร้อนเหมือนโดนของมีคมบาดในระหว่างหรือทันทีที่ถ่ายอุจจาระเสร็จ
• อาการปวดอาจลากยาวต่อเนื่องไปอีกหลายชั่วโมงหลังเข้าห้องน้ำเสร็จ จนแทบไม่อยากลุกไปไหน
• มีเลือดสดๆ ติดตามกระดาษทิชชู หรือหยดลงในโถส้วมหลังอุจจาระก้อนแข็งผ่านไป
• คลำเจอติ่งเนื้อเล็กๆ บริเวณขอบทวารหนัก ซึ่งมักเกิดจากการอักเสบเรื้อรังของแผลเดิม

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นที่บ้าน เพื่อตัดวงจรความเจ็บปวด

สำหรับใครที่เป็นมาไม่นานและแผลยังไม่ลึกมาก เราสามารถช่วยให้แผลสมานตัวได้เร็วขึ้นด้วยการปรับพฤติกรรมง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน ดังนี้ครับ

แช่น้ำอุ่นวันละสองถึงสามครั้งช่วยลดเกร็งกล้ามเนื้อได้อย่างไร

การนำก้นแช่ลงในน้ำอุ่นจัด (ประมาณน้ำอุ่นอาบ ไม่ร้อนจัดจนลวกผิว) ครั้งละสิบถึงสิบห้านาที วันละสองถึงสามครั้ง โดยเฉพาะหลังถ่ายอุจจาระ ความอุ่นของน้ำจะช่วยให้กล้ามเนื้อหูรูดคลายตัว ลดอาการเกร็งปวด และช่วยให้เลือดไหลเวียนมาเลี้ยงแผลได้ดีขึ้น แผลก็จะหายไวขึ้นตามไปด้วย

ปรับอาหารและดื่มน้ำให้มากเพื่อทำให้อุจจาระนิ่มลง

หัวใจสำคัญที่สุดของการรักษาและป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ คือการทำให้อุจจาระนิ่มและขับถ่ายง่าย ดื่มน้ำเปล่าให้ได้อย่างน้อยวันละแปดถึงสิบแก้ว เพิ่มกากใยอาหารจากผักผลไม้สดธัญพืชขัดสีน้อย หรือหากจำเป็นอาจปรึกษาแพทย์เรื่องการใช้ยาระบายกลุ่มที่ช่วยเพิ่มกากใยหรือทำให้อุจจาระนิ่มลงชั่วคราว เพื่อไม่ต้องออกแรงเบ่งเวลาเข้าห้องน้ำ

เมื่อไหร่ที่ต้องมาพบแพทย์เพื่อรับการรักษาเฉพาะทาง

ถ้าลองปรับพฤติกรรม ดื่มน้ำ กินผัก และแช่น้ำอุ่นแล้ว อาการปวดยังไม่ดีขึ้นภายในสองสัปดาห์ หรือมีเลือดออกปริมาณมากทุกครั้งที่ถ่าย แนะนำว่าไม่ควรปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรัง เพราะแผลอาจกลายเป็นแผลเรื้อรังที่มีขอบนูนหนา ซึ่งรักษาด้วยการปรับพฤติกรรมอย่างเดียวไม่หาย

แพทย์อาจพิจารณาจ่ายยาทาเฉพาะที่เพื่อช่วยคลายกล้ามเนื้อหูรูดและเร่งการไหลเวียนเลือด หรือในรายที่เป็นมานานและรุนแรงมาก แพทย์จะประเมินทางเลือกอื่น เช่น การฉีดยาคลายกล้ามเนื้อ หรือการผ่าตัดเล็กเพื่อคลายกล้ามเนื้อหูรูดและตัดแต่งขอบแผลเรื้อรังออก ซึ่งช่วยให้คนไข้พ้นจากความทรมานได้อย่างตรงจุดครับ