ลูกมีพฤติกรรมเปลี่ยนไป? พามาทำความรู้จักกับการประเมินทางจิตวิทยาและจิตเวชเด็กกันเถอะ

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจเริ่มกังวลใจ เมื่อสังเกตเห็นว่าลูกรักมีพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป ไม่ว่าจะเป็นการอารมณ์ฉุนเฉียวง่าย สมาธิสั้นลง เข้าสังคมกับเพื่อนไม่ได้ หรือผลการเรียนตกลงอย่างกะทันหัน หลายบ้านพยายามหาสาเหตุด้วยตัวเอง แต่อาจจะยังไม่แน่ใจว่าแท้จริงแล้วเกิดจากอะไร หรือลูกกำลังเผชิญกับภาวะความเครียดอะไรอยู่ข้างใน ในฐานะหมอเด็ก มักจะแนะนำเสมอว่าการพามาพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำปรึกษา ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวเลยครับ

เมื่อไหร่ที่เราควรพาเด็กๆ มาตรวจประเมินจิตวิทยาและจิตเวช?

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักถามว่า แค่ไหนถึงเรียกว่าผิดปกติจนต้องมาหาหมอ? จริงๆ แล้ว เราไม่ได้มองแค่เรื่องความรุนแรงของพฤติกรรม แต่มองถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นกับตัวเด็กเอง ทั้งในเรื่องการใช้ชีวิตประจำวัน การเรียน และความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าลูกอาจต้องการความช่วยเหลือ

ลองสังเกตดูว่าลูกมีพฤติกรรมเหล่านี้ต่อเนื่องกันนานเกินไปหรือไม่:

• อารมณ์และพฤติกรรมสุดขั้ว: ร้องอาละวาดรุนแรง ควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้ หรือซึมเศร้า เก็บตัว ไม่พูดไม่จา
• ปัญหาการเรียนและสมาธิ: วอกแวกง่าย นั่งไม่ติดที่ ทำงานไม่เสร็จ หรือผลการเรียนตกลงอย่างเห็นได้ชัด
• ปัญหาพัฒนาการ: พูดช้า พัฒนาการทางสังคมล่าช้า ไม่สบตา หรือเล่นกับเพื่อนไม่เป็น
• อาการทางกายที่หาสาเหตุไม่พบ: ปวดท้อง ปวดหัวบ่อยๆ โดยเฉพาะก่อนไปโรงเรียน ซึ่งมักเกิดจากความเครียดและความวิตกกังวล

ขั้นตอนการตรวจประเมิน จริงๆ แล้วเขาทำอะไรกันบ้าง?

หลายคนกลัวการมาตรวจด้านนี้เพราะคิดว่าเด็กจะต้องถูกจับนอนโรงพยาบาลหรือโดนฉีดยา แต่ในความเป็นจริงกระบวนการประเมินทางจิตวิทยาและจิตเวชเด็กนั้นนุ่มนวลและเป็นกันเองกว่าที่คิดครับ

คุยและเล่น เพื่อทำความรู้จักตัวตนของเด็ก

ขั้นตอนแรกเริ่มต้นจากการพูดคุยกับคุณพ่อคุณแม่เพื่อเก็บข้อมูลประวัติความเป็นมา พฤติกรรมที่บ้าน และที่โรงเรียน จากนั้นคุณหมอหรือนักจิตวิทยาจะพูดคุย เล่นของเล่น หรือวาดรูปร่วมกับเด็ก เพื่อสังเกตอารมณ์ ความคิด และวิธีที่เด็กใช้รับมือกับปัญหา บรรยากาศจะเหมือนการเล่นสนุกมากกว่าการมาโรงพยาบาล

การทำแบบทดสอบและประเมินเชิงลึก

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น จะมีการใช้เครื่องมือมาตรฐาน เช่น แบบประเมินความฉลาดทางสติปัญญา แบบทดสอบสมาธิ หรือแบบวัดความวิตกกังวล เครื่องมือเหล่านี้ช่วยบอกให้เราทราบถึงจุดเด่นและจุดที่ต้องได้รับการส่งเสริมเป็นพิเศษของเด็กแต่ละคน

ผลการประเมินออกมาแล้ว... ขั้นตอนต่อไปทำอย่างไรต่อ?

เมื่อเราได้ข้อมูลครบถ้วนแล้ว ทีมแพทย์ นักจิตวิทยา และครอบครัวจะมานั่งคุยร่วมกันเพื่อวางแผนดูแลรักษาเป้าหมายไม่ใช่การแปะป้ายว่าเด็กเป็นโรคอะไร แต่เป็นการทำความเข้าใจความต้องการพิเศษของเขา

วิธีช่วยเหลือที่เข้าใจเด็กแต่ละคน

การดูแลรักษาจะปรับเปลี่ยนตามความเหมาะสมของเด็กแต่ละคน เช่น การทำจิตบำบัดเพื่อให้เด็กเข้าใจอารมณ์ตัวเอง การปรับพฤติกรรมในบ้านและห้องเรียน หรือในบางกรณีที่จำเป็นจริงๆ คุณหมออาจพิจารณาเรื่องการใช้ร่วมกับยา เพื่อปรับสารสื่อประสาทในสมองให้กลับมาทำงานได้อย่างสมดุล ซึ่งคุณพ่อคุณแม่จะมีส่วนร่วมในการตัดสินใจทุกขั้นตอน

การพาเด็กมาเข้ารับการประเมินทางจิตวิทยาและจิตเวช เปรียบเสมือนการเปิดไฟฉายส่องทางให้เรามองเห็นปัญหาที่ซ่อนอยู่ข้างในชัดเจนขึ้น ช่วยให้เราเข้าใจและช่วยเหลือลูกรักได้อย่างตรงจุด ก่อนที่ปัญหาเล็กๆ จะกลายเป็นอุปสรรคใหญ่ในการเติบโตของเขา