ยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาวิเศษ: วิธีใช้ให้ถูกต้องและปลอดภัยตามคำสั่งหมอ

ทำไมเจ็บคอหรือเป็นหวัด ถึงไม่จำเป็นต้องกินยาปฏิชีวนะเสมอไป

เวลาที่มีอาการเจ็บคอหรือน้ำมูกไหล หลายคนมักจะกังวลและอยากหายเร็วๆ จนเผลอไปหาซื้อยาฆ่าเชื้อหรือที่เรียกกันว่ายาปฏิชีวนะมากินเอง ความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยคือคิดว่ายาชนิดนี้จะช่วยให้ไข้ลดลงหรือหายหวัดได้ไวขึ้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว ยาปฏิชีวนะมีหน้าที่จัดการกับเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น ส่วนโรคหวัดส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งยาชนิดนี้ไม่สามารถทำอะไรเชื้อไวรัสได้เลย การกินโดยไม่จำเป็นจึงเท่ากับการนำยาเข้าสู่ร่างกายโดยไม่ได้ประโยชน์ แถมยังทิ้งความเสี่ยงไว้ข้างหลัง

อันตรายที่มองไม่เห็นจากการกินยาพร่ำเพรื่อ

การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุสมผลไม่ใช่แค่เรื่องของการประหยัดค่าใช้จ่าย แต่เป็นเรื่องของสุขภาพระยะยาวที่คุณอาจคาดไม่ถึง ผลกระทบแรกคืออาการแพ้ยา ซึ่งบางคนอาจมีอาการรุนแรงถึงขั้นหายใจไม่ออก นอกจากนี้ยังส่งผลต่อสมดุลเชื้อดีในลำไส้ ทำให้เกิดอาการท้องเสียตามมา ที่น่ากลัวที่สุดคือภาวะดื้อยา หากเรากินยาไม่ถูกโรคหรือกินไม่ครบขนาด เชื้อแบคทีเรียจะเรียนรู้วิธีป้องกันตัวจนกลายเป็นเชื้อดื้อยา ซึ่งในอนาคตหากคุณเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียรุนแรงจริงๆ ยาที่มีอยู่ทั่วไปอาจไม่สามารถรักษาคุณให้หายได้อีกต่อไป

เมื่อไหร่ที่หมอจะสั่งยาปฏิชีวนะให้คุณ

ในฐานะแพทย์ เราจะพิจารณาสั่งยาปฏิชีวนะก็ต่อเมื่อตรวจสอบแล้วว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียเกิดขึ้นจริงๆ เช่น คออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัส หรือการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ การวินิจฉัยจะดูจากประวัติอาการ ผลตรวจร่างกาย หรือบางครั้งอาจต้องใช้การตรวจหาเชื้อเพิ่มเติม หากหมอยังไม่จ่ายยา นั่นหมายความว่าร่างกายของคุณสามารถฟื้นฟูตัวเองได้ด้วยการพักผ่อนและดูแลตามอาการ ซึ่งปลอดภัยกว่าการรับยาเกินจำเป็น

วิธีใช้ยาให้ได้ผลดีที่สุดเมื่อจำเป็นต้องกิน

หากได้รับการวินิจฉัยว่าจำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ สิ่งสำคัญที่สุดคือระเบียบวินัยในการกินยา ดังนี้

• กินยาให้ครบตามจำนวนที่แพทย์สั่ง แม้ว่าอาการจะดีขึ้นตั้งแต่วันแรกๆ แล้วก็ตาม เพราะการหยุดยาเองก่อนกำหนดจะทำให้เชื้อแบคทีเรียที่ยังหลงเหลืออยู่กลายพันธุ์และดื้อยาได้
• กินยาให้ตรงเวลา เพื่อให้ระดับยาในเลือดคงที่และมีประสิทธิภาพในการกำจัดเชื้อสูงสุด
• ห้ามนำยาเหลือจากมื้อเก่าหรือของคนอื่นมากินเอง เพราะโรคแต่ละชนิดใช้ยาไม่เหมือนกัน และขนาดยาที่เหมาะสมในแต่ละคนมีความแตกต่างกัน

สัญญาณเตือนว่าควรรีบกลับมาพบแพทย์

หากคุณได้รับยาปฏิชีวนะไปแล้ว แต่พบความผิดปกติระหว่างการรักษา เช่น มีผื่นคันขึ้นตามตัว ปากบวม ตาบวม หรือหายใจลำบาก นี่คือสัญญาณของการแพ้ยาที่ต้องหยุดยาและกลับมาพบแพทย์ทันที รวมถึงหากกินยาไปจนครบตามสั่งแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีไข้สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง อย่าซื้อยากินเองซ้ำ ให้กลับมาปรึกษาเพื่อประเมินแนวทางการรักษาใหม่ เพื่อความปลอดภัยของตัวคุณเอง