ลูกหายใจเร็วผิดปกติหรือเปล่า? วิธีเช็กอาการเหนื่อยหอบและภาวะหายใจลำบากในเด็กเล็กที่พ่อแม่ต้องรู้

เวลาที่ลูกน้อยไม่สบาย โดยเฉพาะตอนที่เป็นไข้หวัดหรือหลอดลมอักเสบ สิ่งหนึ่งที่ทำให้คนเป็นพ่อแม่กังวลใจมากที่สุดคือ ลูกหายใจเร็วกว่าปกติหรือเปล่า วันนี้หมออยากมาเล่าให้ฟังถึงวิธีสังเกตง่ายๆ ที่บ้าน เพราะบางครั้งอาการเหนื่อยหอบในเด็กเล็กอาจมาแบบเงียบๆ แต่ถ้ารู้ทันจะช่วยชีวิตลูกรักได้ทันเวลาครับ

ทำไมเด็กเล็กถึงหายใจเร็วกว่าผู้ใหญ่ และเราจะนับจังหวะหายใจของลูกอย่างไรดี?

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า เด็กเล็กโดยเฉพาะทารกจะมีอัตราการหายใจเร็วกว่าผู้ใหย่เป็นเรื่องปกติอยู่แล้วครับ แต่ถ้าเริ่มสังเกตว่าลูกหายใจเร็วกอ่นเหตุ หรือเร็วจนผิดสังเกต วิธีเช็กที่แม่นยำที่สุดคือการนับจำนวนครั้งที่หน้าอกหรือหน้าท้องกระเพื่อมขึ้นลงในเวลาหนึ่งนาที

ช่วงเวลาที่เราควรนับคือตอนที่ลูกนอนหลับสบายหรือนอนนิ่งๆ ไม่ร้องไห้งอแง เพราะถ้าลูกร้องไห้ อัตราการหายใจจะเร็วขึ้นอยู่แล้วจนเอามาประเมินไม่ได้ โดยเกณฑ์มาตรฐานของอัตราการหายใจที่เรียกว่าเร็วในเด็กแต่ละช่วงวัยจะมีดังนี้ครับ

• เด็กอายุต่ำกว่า 2 เดือน: อัตราการหายใจตั้งแต่ 60 ครั้งต่อนาทีขึ้นไป ถือว่าเร็วกว่าปกติ
• เด็กอายุ 2 ถึง 12 เดือน: อัตราการหายใจตั้งแต่ 50 ครั้งต่อนาทีขึ้นไป ถือว่าเร็ว
• เด็กอายุ 1 ถึง 5 ขวบ: อัตราการหายใจตั้งแต่ 40 ครั้งต่อนาทีขึ้นไป ถือว่าเร็ว

สัญญาณเตือนภัย: หน้าอกบุ๋ม จมูกบาน อาการแบบนี้แปลว่าลูกกำลังเหนื่อยหนัก

การนับจำนวนครั้งอย่างเดียวอาจยังไม่พอ หมออยากให้สังเกตลักษณะการหายใจร่วมด้วย เพราะเด็กที่เริ่มมีภาวะหายใจลำบาก ร่างกายจะต้องพยายามดึงกล้ามเนื้อส่วนอื่นๆ มาช่วยในการหายใจ ซึ่งเราจะสังเกตเห็นความผิดปกติเหล่านี้ได้ชัดเจน

เช็กตรงซี่โครงและหน้าท้อง

เวลาที่ลูกหายใจเข้า ถ้าสังเกตเห็นว่าผิวหนังตรงร่องซี่โครงบุ๋มลงไป หรือตรงบริเวณท้องยุบหายไปมากกว่าปกติ แสดงว่าลูกต้องออกแรงเบ่งหายใจมาก เพื่อเอาอากาศเข้าปอด ซึ่งต่างจากภาวะหายใจปกติที่หน้าอกจะขยายออกอย่างนุ่มนวล

สังเกตที่รูจมูกและเสียงหายใจ

เด็กที่หายใจลำบากมักจะมีอาการปีกจมูกบานขยายออกทุกครั้งที่หายใจเข้า เพื่อพยายามเปิดทางเดินหายใจให้กว้างขึ้น และบางคนอาจจะได้ยินเสียงหายใจดังวี๊ด หรือเสียงครืดคราดในลำคอร่วมด้วย อาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนว่าหลอดลมตีบแคบหรือมีเสมหะอุดตันปริมาณมาก

เช็กริมฝีปากและเล็บมือ: สัญญาณอันตรายเมื่อร่างกายได้รับออกซิเจนไม่พอ

อีกหนึ่งจุดสังเกตที่สำคัญมากๆ คือสีผิวของลูก หากลูกมีอาการหายใจลำบากต่อเนื่องจนออกซิเจนในเลือดเริ่มต่ำ เราจะเริ่มเห็นความผิดปกติที่บริเวณริมฝีปาก ปลายลิ้น หรือเล็บมือเล็บเท้าว่าเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรือออกม่วง ซึ่งในทางการแพทย์เรียกว่าภาวะตัวเขียว (Cyanosis)

อาการนี้ถือเป็นภาวะวิกฤตที่อันตรายมาก แสดงว่าปอดไม่สามารถแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนได้เพียงพอกับความต้องการของร่างกายแล้วครับ

อาการแบบไหนที่พาซิ่งส่งโรงพยาบาลแทบไม่ทัน: สัญญาณเร่งด่วนที่รอไม่ได้

ถ้าคุณพ่อคุณแม่ตรวจเช็กตามวิธีที่หมอแนะนำแล้วพบว่าลูกเข้าข่าย มีทั้งหายใจเร็วกว่าเกณฑ์ มีอาการหน้าอกบุ๋ม ปีกจมูกบาน หรือซึมลง ไม่ยอมดื่มนม การรอดูอาการอยู่ที่บ้านอาจจะไม่ปลอดภัยอีกต่อไปแล้วครับ

สิ่งที่ต้องทำคือการรีบพาเด็กไปพบแพทย์ที่ห้องฉุกเฉินโรงพยาบาลใกล้บ้านทันที อย่ารอให้ถึงรอบนัดเดิม เพราะโรคในระบบทางเดินหายใจของเด็กเล็ก เช่น ปอดบวม หรือหลอดลมอักเสบรุนแรง สามารถลุกลามและทรุดตัวลงอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง การมาถึงมือหมอเร็วจะได้รับการพ่นยาหรือให้ออกซิเจนได้อย่างทันท่วงทีครับ