ตรวจหาพยาธิใบไม้ตับด้วยอุจจาระ: ทำไมต้องตรวจและเตรียมตัวอย่างไรให้ผลแม่นยำ

ทำไมคนไทยต้องระวังเรื่องพยาธิใบไม้ตับ

หลายคนมักเข้าใจว่าเรื่องพยาธิใบไม้ตับเป็นเรื่องไกลตัว หรือเป็นแค่เรื่องของการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ แต่ในความเป็นจริงแล้ว การตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับเป็นสิ่งสำคัญมากสำหรับผู้ที่ชื่นชอบอาหารเมนูปลาน้ำจืดแบบดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ เพราะพยาธิชนิดนี้อาศัยอยู่ในท่อน้ำดีของตับได้นานหลายปีโดยที่คนไข้ไม่รู้ตัว กว่าจะมีอาการ เช่น ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือแน่นท้องใต้ชายโครงขวา พยาธิก็อาจสร้างความเสียหายให้กับตับและท่อน้ำดีไปมากแล้ว การตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่นๆ จึงเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดในการรักษาครับ

วิธีตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับด้วยอุจจาระคืออะไร

การตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิใบไม้ตับ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Stool Examination เป็นวิธีมาตรฐานที่ทำได้ง่ายและประหยัด หลักการคือการนำตัวอย่างอุจจาระไปส่องกล้องจุลทรรศน์เพื่อมองหาไข่ของพยาธิใบไม้ตับที่ปนออกมากับอุจจาระ วิธีนี้เปรียบเสมือนการจับผิดที่แม่นยำหากเรามีพยาธิอาศัยอยู่ในร่างกายจำนวนมากพอ แต่ก็มีข้อจำกัดอยู่บ้างหากปริมาณไข่ในอุจจาระมีน้อย

วิธีเก็บตัวอย่างอุจจาระให้ได้ผลตรวจแม่นยำที่สุด

เพื่อให้ผลการตรวจมีความแม่นยำและช่วยให้คุณหมอวินิจฉัยได้ถูกต้องที่สุด ผู้ที่เข้าตรวจควรทำตามคำแนะนำดังนี้ครับ

• เก็บตัวอย่างอุจจาระสดใหม่: ควรเป็นอุจจาระที่เพิ่งถ่ายออกมาไม่เกิน 1-2 ชั่วโมง ไม่แนะนำให้เก็บข้ามคืนเพราะไข่พยาธิอาจเสื่อมสภาพหรือถูกทำลายโดยเอนไซม์ในอุจจาระเอง
• ปริมาณที่ใช้: ใช้เพียงเท่าเมล็ดถั่วลิสงก็เพียงพอต่อการตรวจแล้วครับ ไม่จำเป็นต้องเก็บมาทั้งก้อน
• ภาชนะที่ใช้: ต้องใช้กระปุกสะอาดที่เจ้าหน้าที่ให้มาเท่านั้น ห้ามมีสิ่งปนเปื้อน เช่น ปัสสาวะ น้ำเปล่า หรือกระดาษชำระ เพราะจะทำให้การส่องกล้องเห็นไข่พยาธิได้ยากขึ้น
• การงดอาหารหรือยา: โดยปกติไม่จำเป็นต้องงดอาหาร แต่ควรแจ้งแพทย์หรือเจ้าหน้าที่หากได้รับยาฆ่าพยาธิหรือยาปฏิชีวนะบางชนิดมาในช่วง 1-2 สัปดาห์ก่อนตรวจ

ข้อจำกัดของการตรวจอุจจาระที่ควรรู้

แม้ว่าการตรวจอุจจาระจะเป็นวิธีที่สะดวก แต่ก็มีบางกรณีที่ผลตรวจออกมาเป็นลบ ทั้งที่อาจจะมีพยาธิอยู่ นั่นเรียกว่า ผลลบปลอม ซึ่งมักเกิดขึ้นจากสองสาเหตุหลักคือ พยาธิยังเป็นตัวอ่อนอยู่จึงยังไม่ออกไข่ หรือปริมาณพยาธิในตับมีน้อยเกินไปจนไม่พบไข่ในตัวอย่างอุจจาระที่สุ่มตรวจ ดังนั้นหากคุณมีความเสี่ยงสูงหรือมีอาการผิดปกติชัดเจน แต่ผลตรวจอุจจาระยังไม่พบเชื้อ แพทย์อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมด้วยวิธีอื่นควบคู่ไปด้วย

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจคัดกรอง

หากคุณมีประวัติการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ เป็นประจำ หรือมีอาการแน่นท้อง ท้องอืดบ่อยๆ เบื่ออาหาร หรือปวดใต้ชายโครงขวาแบบหาสาเหตุไม่ได้ ไม่ต้องรอให้เหลืองก่อนค่อยมาหาหมอครับ การมาตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับด้วยอุจจาระเป็นขั้นตอนที่ไม่เจ็บและใช้เวลาไม่นาน การตรวจพบเร็วและได้รับยาถ่ายพยาธิอย่างถูกต้อง จะช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดีในระยะยาวได้อย่างดีที่สุดครับ