เจาะลึกเรื่อง ประเภททางชีวภาพของมะเร็งเต้านม รู้ทันเซลล์มะเร็งเพื่อวางแผนการรักษา

ทำไมมะเร็งเต้านมถึงไม่ได้มีแค่แบบเดียว

เวลาคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยความกังวลหลังทราบผลชิ้นเนื้อ คำถามแรกที่หมอมักจะได้ยินบ่อยคือ มะเร็งเต้านมเป็นแบบไหนและรุนแรงแค่ไหน ความจริงแล้วมะเร็งเต้านมไม่ได้มีเพียงแค่ชื่อเรียกตามตำแหน่งที่พบเท่านั้น แต่ยังแบ่งออกเป็นหลายประเภทตามลักษณะทางชีวภาพ ซึ่งเปรียบเสมือนรหัสพันธุกรรมของก้อนเนื้อนั้นๆ การเข้าใจประเภทของมะเร็งจึงเป็นกุญแจสำคัญที่สุดในการเลือกวิธีการรักษาให้ตรงจุดที่สุด

ตัวรับฮอร์โมนคืออะไร และทำไมหมอต้องตรวจหา

หัวใจสำคัญของการแบ่งประเภทมะเร็งเต้านมอยู่ที่ตัวรับหรือที่เรียกว่า รีเซพเตอร์ (Receptor) บนผิวของเซลล์มะเร็ง หมอจะส่งชิ้นเนื้อไปตรวจดูว่ามีตัวรับเหล่านี้อยู่หรือไม่ โดยแบ่งเป็นสองชนิดหลักคือ

• ตัวรับฮอร์โมนเอสโตรเจน (ER)
• ตัวรับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน (PR)

หากเซลล์มะเร็งมีตัวรับเหล่านี้อยู่ เราจะเรียกว่ามะเร็งชนิดที่ตอบสนองต่อฮอร์โมน ซึ่งข่าวดีคือมะเร็งกลุ่มนี้มักจะโตช้าและเราสามารถใช้ยาต้านฮอร์โมนในการรักษาเสริมเพื่อลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำได้

เจ้าโปรตีน HER2 ตัวร้ายที่ทำให้มะเร็งโตไว

นอกจากตัวรับฮอร์โมนแล้ว สิ่งที่หมอต้องตรวจเช็กอย่างละเอียดอีกอย่างคือโปรตีนที่ชื่อว่า HER2 หากก้อนมะเร็งมีการแสดงออกของโปรตีนตัวนี้มากเกินไป จะส่งผลให้เซลล์มะเร็งแบ่งตัวและกระจายตัวได้ค่อนข้างรวดเร็ว แต่ในความโชคร้ายยังมีความโชคดี เพราะปัจจุบันเรามีกลุ่มยาพุ่งเป้า (Targeted Therapy) ที่ออกแบบมาเพื่อจัดการกับเจ้าโปรตีน HER2 โดยเฉพาะ ทำให้คนไข้กลุ่มนี้มีโอกาสการรักษาที่ดีขึ้นอย่างมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

จำแนกกลุ่มมะเร็งเต้านมตามพฤติกรรมเซลล์

เมื่อนำข้อมูลทั้งหมดมาผสมกัน หมอจะสามารถแบ่งประเภททางชีวภาพของมะเร็งเต้านมออกมาได้เป็น 4 กลุ่มหลัก เพื่อวางแนวทางการรักษาที่เหมาะสม ดังนี้

กลุ่มที่ 1: มะเร็งชนิดตอบสนองต่อฮอร์โมน (Luminal A)

เป็นกลุ่มที่พบได้บ่อยที่สุด มะเร็งชนิดนี้มีตัวรับฮอร์โมนเป็นบวก แต่ไม่มีการแสดงออกของโปรตีน HER2 ตัวเซลล์เติบโตช้า การรักษาหลักมักเป็นการผ่าตัดร่วมกับการใช้ยาต้านฮอร์โมนและรังสีรักษา ผลการรักษาโดยรวมมักอยู่ในเกณฑ์ดี

กลุ่มที่ 2: มะเร็งที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ (Luminal B)

มีลักษณะคล้ายกลุ่มแรกคือมีตัวรับฮอร์โมนเป็นบวก แต่มีความแตกต่างตรงที่เซลล์มีการแบ่งตัวเร็วกว่า หรืออาจมี HER2 เป็นบวกปนอยู่ด้วย กลุ่มนี้มักต้องเพิ่มการดูแลด้วยเคมีบำบัดควบคู่ไปกับการรักษาด้วยฮอร์โมน

กลุ่มที่ 3: มะเร็งที่ดื้อต่อฮอร์โมนแต่พุ่งเป้ากำจัดได้ (HER2-enriched)

กลุ่มนี้ไม่มีตัวรับฮอร์โมน แต่มีการแสดงออกของ HER2 สูงมาก ในอดีตอาจถือว่าเป็นกลุ่มที่รักษายาก แต่ปัจจุบันด้วยเทคโนโลยีการใช้ยาพุ่งเป้า ทำให้เราสามารถควบคุมโรคได้ดีขึ้นกว่าเดิมมาก

กลุ่มที่ 4: มะเร็งเต้านมชนิดที่รักษายากที่สุด (Triple-negative)

เรียกว่าเป็นกลุ่มที่น่าหนักใจที่สุดเพราะไม่มีทั้งตัวรับฮอร์โมนและไม่มี HER2 ทำให้การรักษาด้วยยาต้านฮอร์โมนหรือยาพุ่งเป้าแบบทั่วไปใช้ไม่ได้ผล การรักษาหลักจึงเน้นไปที่การใช้เคมีบำบัดและการตรวจติดตามอย่างใกล้ชิด เพื่อเฝ้าระวังพฤติกรรมของเซลล์มะเร็งที่อาจมีการเปลี่ยนแปลงได้

หัวใจสำคัญคือการวางแผนแบบเฉพาะบุคคล

การตรวจหาประเภททางชีวภาพของมะเร็งเต้านมไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเลขในผลแล็บ แต่เป็นแผนที่นำทางหมอและคนไข้ไปสู่การรักษาที่แม่นยำ หากคนไข้ทราบว่าตนเองอยู่ในกลุ่มไหน จะช่วยลดความกังวลและทำให้เข้าใจว่าทำไมหมอถึงเลือกใช้ยาตัวนี้ หรือทำไมถึงต้องมีการรักษาด้วยวิธีนี้ร่วมกัน สิ่งสำคัญที่สุดคือการสื่อสารระหว่างคนไข้และทีมแพทย์อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ก้าวข้ามผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากไปได้อย่างมั่นใจที่สุด