ภาวะอารมณ์แปรปรวน: เมื่อใจเหมือนนั่งรถไฟเหาะตีลังกา

เข้าใจความรู้สึกเวลาที่ใจเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย

เวลาที่ตื่นขึ้นมาแล้วรู้สึกหงุดหงิดง่าย เดี๋ยวก็มีความสุขจนล้นปรี่ แต่อีกไม่กี่ชั่วโมงกลับรู้สึกเศร้าดิ่งจนไม่อยากทำอะไร หลายคนมักจะเผลอตำหนิตัวเองว่าทำไมถึงคุมอารมณ์ไม่ได้ แต่ในทางคุณหมอ อยากบอกว่า ภาวะอารมณ์แปรปรวน ไม่ใช่เรื่องของการทำตัวงอแงหรือการขาดวินัย แต่มันคือสัญญาณที่ร่างกายและสมองกำลังสื่อสารกับเราว่ามีบางอย่างไม่สมดุล

สาเหตุที่ทำให้อารมณ์แกว่งเหมือนคนละคน

การที่อารมณ์เราเปลี่ยนไปมาอย่างรวดเร็วมักเกิดจากหลายปัจจัยผสมกัน โดยส่วนใหญ่มีรากฐานมาจากเรื่องเหล่านี้

• ความไม่สมดุลของสารเคมีในสมอง: สารสื่อประสาทที่ช่วยควบคุมความสุขและความสงบอย่าง เซโรโทนิน หรือโดปามีน อาจทำงานผิดปกติจากความเครียดสะสม
• การเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมน: โดยเฉพาะในผู้หญิงช่วงก่อนมีประจำเดือน หรือการเข้าสู่วัยทองที่ฮอร์โมนแกว่งตัวอย่างรุนแรง
• การพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ: การนอนดึกหรือนอนหลับไม่สนิทส่งผลโดยตรงต่อการควบคุมอารมณ์ในวันถัดไป
• ปัญหาสุขภาพจิตแฝง: บางครั้งภาวะอารมณ์แปรปรวนเป็นเพียงปลายยอดของภูเขาน้ำแข็ง ซึ่งอาจซ่อนโรคซึมเศร้า หรือภาวะไบโพลาร์เอาไว้

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าไม่ปกติแล้ว

อารมณ์เสียบ้างเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ แต่ถ้าเริ่มเข้าข่ายลักษณะดังนี้ หมอแนะนำว่าควรเริ่มหันมาสังเกตตัวเองอย่างจริงจัง

• อารมณ์เหวี่ยงวีนจนกระทบความสัมพันธ์กับคนรอบข้างหรือการทำงาน
• ความรู้สึกเศร้าหรือโกรธที่เกิดขึ้นเองโดยหาสาเหตุไม่ได้และรุนแรงเกินเหตุ
• อาการนอนไม่หลับ หรือหลับมากเกินไปร่วมด้วย
• ความรู้สึกหมดพลัง หรือเบื่อหน่ายสิ่งที่เคยชอบทำ

วิธีปรับสมดุลใจให้กลับมานิ่งอีกครั้ง

หากอาการยังไม่รุนแรงถึงขั้นต้องใช้ยา หมอมีแนวทางปรับพฤติกรรมง่ายๆ ที่ช่วยให้ใจสงบลงได้บ้าง

• จดบันทึกอารมณ์: การเขียนลงในกระดาษช่วยให้เราเห็นแพทเทิร์นว่า อะไรคือตัวกระตุ้นให้เราอารมณ์เสีย
• ฝึกหายใจคลายเครียด: เมื่อรู้สึกอารมณ์พุ่งพล่าน ให้ลองฝึกหายใจเข้าลึกๆ นับ 1-4 แล้วค่อยๆ ผ่อนลมหายใจออก การทำแบบนี้จะส่งสัญญาณให้สมองสั่งการว่าเราปลอดภัยแล้ว
• ปรับตารางการนอน: พยายามเข้านอนและตื่นให้ตรงเวลาอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้วงจรสารเคมีในสมองกลับมาทำงานได้เป็นปกติ

เมื่อไหร่ที่ต้องเดินเข้ามาหาคุณหมอ

หากลองปรับพฤติกรรมด้วยตัวเองแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือรู้สึกว่าอารมณ์ที่แปรปรวนเริ่มเข้ามาขัดขวางการใช้ชีวิตประจำวัน การเข้ามาพูดคุยกับคุณหมอไม่ใช่เรื่องน่ากลัวครับ เราจะช่วยกันสำรวจว่าอาการเหล่านั้นเกิดจากความเครียดทางกาย หรือมีภาวะทางจิตเวชที่ต้องอาศัยการรักษาด้วยยาหรือการปรับความคิด เพื่อให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและมั่นคงในความรู้สึกอีกครั้ง