ภาวะอารมณ์แปรปรวน: เมื่อใจสั่งให้เหวี่ยงจนคุมตัวเองไม่อยู่

อารมณ์ขึ้นๆ ลงๆ แบบนี้ เรียกว่าผิดปกติไหม

หลายคนมักสงสัยว่าการที่วันนี้รู้สึกมีความสุขมาก แต่พอตกบ่ายกลับกลายเป็นคนหงุดหงิดง่ายจนไม่มีใครกล้าเข้าใกล้ คือสัญญาณของภาวะอารมณ์แปรปรวนหรือเป็นเพียงแค่อารมณ์ปกติของมนุษย์ทั่วไป หมออยากให้ลองสังเกตดูว่า ถ้าการเปลี่ยนแปลงนั้นรุนแรงจนกระทบต่อความสัมพันธ์ การทำงาน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนที่ร่างกายและจิตใจพยายามบอกว่ามีบางอย่างผิดปกติเกิดขึ้น

ภาวะอารมณ์แปรปรวนเกิดจากอะไรได้บ้าง

ภาวะอารมณ์แปรปรวนไม่ใช่เรื่องของความอ่อนแอ แต่มีรากฐานมาจากหลายปัจจัยประกอบกัน ตั้งแต่เรื่องใกล้ตัวไปจนถึงกลไกภายในร่างกาย:

• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน: ไม่ว่าจะเป็นช่วงก่อนมีประจำเดือน หรือการเปลี่ยนแปลงในช่วงวัยทอง ที่ทำให้สารเคมีในสมองแกว่งตัว
• ความเครียดสะสม: ภาระงานที่หนักเกินไปหรือการพักผ่อนไม่เพียงพอจนสมองไม่ได้ซ่อมแซมตัวเอง
• ปัจจัยทางสุขภาพจิต: เช่น โรคไบโพลาร์ โรคซึมเศร้า หรือความผิดปกติทางบุคลิกภาพ ซึ่งส่งผลต่อการควบคุมระดับอารมณ์โดยตรง
• การใช้สารกระตุ้น: เครื่องดื่มคาเฟอีนหรือแอลกอฮอล์ที่เข้าไปรบกวนระบบประสาทส่วนกลาง

จุดสังเกตแบบไหนที่ควรปรึกษาหมอ

การเข้าใจตัวเองเป็นก้าวแรกที่สำคัญ แต่ถ้าเริ่มสังเกตเห็นอาการดังต่อไปนี้ หมอแนะนำว่าควรหาเวลาเข้ามาพูดคุยกันครับ:

• อารมณ์เหวี่ยงหรือดิ่งจนควบคุมไม่ได้บ่อยครั้งในสัปดาห์
• รู้สึกโกรธรุนแรงหรือเสียใจอย่างสุดขีดโดยมีสาเหตุเพียงเล็กน้อยหรือไม่ชัดเจน
• คนรอบข้างเริ่มทักว่าพฤติกรรมเปลี่ยนไปจนเขารู้สึกกังวล
• มีอาการนอนไม่หลับ หรือเบื่ออาหารควบคู่ไปกับการเปลี่ยนแปลงของอารมณ์

ดูแลจิตใจอย่างไรให้กลับมาสมดุล

หากคุณพบว่าตัวเองเริ่มเข้าข่ายภาวะอารมณ์แปรปรวน การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์เล็กน้อยอาจช่วยได้มาก:

• จัดตารางการนอนให้คงที่: การนอนหลับที่มีคุณภาพคือยารักษาอาการทางอารมณ์ที่ดีที่สุด
• จดบันทึกอารมณ์: การเขียนลงในกระดาษช่วยให้เราเห็นแพทเทิร์นของตัวเองว่าอะไรคือตัวกระตุ้น
• ฝึกหายใจคลายเครียด: เมื่อรู้สึกว่าอารมณ์เริ่มพุ่งสูงขึ้น ให้ลองหยุดพักและกำหนดลมหายใจเข้าออกลึกๆ เพื่อดึงสติกลับมา
• อย่าแบกทุกอย่างไว้คนเดียว: การระบายให้คนที่ไว้ใจฟัง หรือเข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อหาทางออกที่ตรงจุด คือทางเลือกที่ฉลาดที่สุด