รู้จักกับการรักษาด้วยวิธีอุดหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงเนื้องอก: ทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัดใหญ่

เมื่อได้ยินคำว่าเนื้องอก หลายคนมักจะนึกถึงการผ่าตัดใหญ่ที่น่ากลัว

เวลาที่ตรวจพบก้อนเนื้อหรือเนื้องอกในร่างกาย สิ่งแรกที่มักจะวิ่งเข้ามาในหัวของคนไข้และญาติก็คือ ภาพห้องผ่าตัด มีดหมอ และการพักฟื้นที่ยาวนาน แต่ในทางการแพทย์ปัจจุบัน เรามีเทคโนโลยีและวิธีการรักษาใหม่ๆ ที่ช่วยลดความเจ็บปวดและแผลผ่าตัดลงไปได้มาก หนึ่งในนั้นคือวิธีที่เราเรียกว่า การรักษาด้วยวิธีอุดหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงเนื้องอก ซึ่งหมอมักจะอธิบายให้คนไข้ฟังง่ายๆ ว่าเป็นการตัดท่อน้ำเลี้ยงของเจ้าก้อนเนื้อร้ายนี้โดยตรง

วิธีอุดหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงเนื้องอกทำงานอย่างไร

ลองนึกภาพเนื้องอกเป็นโรงงานผลิตขนาดใหญ่ที่ต้องการเสบียงและอาหารจำนวนมากเพื่อเติบโต เสบียงเหล่านั้นก็คือเลือดที่วิ่งมาตามหลอดเลือดแดง หลักการของการรักษานี้จึงเรียกว่าการตัดท่อน้ำเลี้ยง โดยแพทย์รังสีร่วมรักษาจะใช้สายสวนขนาดเล็กสอดเข้าไปทางหลอดเลือดแดงที่ขาหนีบ แล้วค่อยๆ เลื่อนสายสวนนี้ไปจนถึงเส้นเลือดฝอยที่หล่อเลี้ยงก้อนเนื้องอกโดยเฉพาะ จากนั้นจึงฉีดสารอุดกั้นหรือเม็ดพลาสติกขนาดจิ๋วลงไป เพื่อบล็อกทางเดินของเลือดไม่ให้ไปหล่อเลี้ยงก้อนเนื้อได้อีก

ทำไมก้อนเนื้อถึงยุบลงได้เมื่อไม่มีเลือดไปเลี้ยง

เซลล์ทุกเซลล์ในร่างกายรวมถึงเนื้องอกจำเป็นต้องใช้ออกซิเจนและสารอาหารจากเลือดในการแบ่งตัวและมีชีวิตรอด เมื่อเราส่งสารไปอุดหลอดเลือดแดงไว้ เจ้าก้อนเนื้อนั้นก็จะขาดอาหารและออกซิเจน เปรียบเสมือนการปิดตายประตูเสบียง ส่งผลให้ก้อนเนื้องอกค่อยๆ ฝ่อและยุบตัวลงเองตามธรรมชาติ โดยที่แพทย์ไม่ต้องลงแผลผ่าตัดใหญ่ที่หน้าท้องหรืออวัยวะภายในเลย

ใครบ้างที่เหมาะกับการทำวิธีนี้

ไม่ใช่เนื้องอกทุกชนิดที่จะใช้วิธีนี้ได้เป็นหลัก แต่วิธีการอุดหลอดเลือดแดงนี้มักถูกนำมาใช้กับเนื้องอกบางประเภทที่หลอดเลือดมาเลี้ยงค่อนข้างหนาแน่น เช่น เนื้องอกในตับ เนื้องอกมดลูก หรือบางครั้งก็ใช้เพื่อลดขนาดของก้อนเนื้อก่อนการผ่าตัดจริง เพื่อให้แพทย์ผ่าตัดได้ง่ายขึ้นและเสียเลือดน้อยลง ทั้งนี้แพทย์จะเป็นผู้ประเมินจากผลตรวจภาพถ่ายทางรังสีและสภาพร่างกายของคนไข้เป็นรายบุคคล

สิ่งที่ต้องเจอหลังการรักษาและการดูแลตัวเอง

หลังการทำหัตถการนี้ คนไข้หลายคนอาจจะมีอาการปวดหน่วงๆ บริเวณที่ทำ หรือมีไข้ต่ำๆ และคลื่นไส้ได้บ้าง ซึ่งเป็นปฏิกิริยาปกติของร่างกายที่ตอบสนองต่อเนื้อเยื่อที่ขาดเลือด เรียกว่ากลุ่มอาการหลังการอุดหลอดเลือด (Post-embolization syndrome) หมอจะให้ยาแก้ปวดและน้ำเกลือเพื่อประคับประคองอาการ โดยส่วนใหญ่คนไข้จะต้องนอนพักฟื้นที่โรงพยาบาลเพียงไม่กี่วันเพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีภาวะแทรกซ้อน และสามารถกลับไปพักฟื้นต่อที่บ้านได้

ข้อดีและข้อจำกัดที่ควรทำความเข้าใจร่วมกัน

ข้อดีที่เห็นได้ชัดเจนคือแผลมีขนาดเล็กเท่ารูเข็ม เจ็บตัวน้อยกว่าการผ่าตัดใหญ่ และใช้เวลาพักฟื้นสั้นกว่ามาก แต่อย่างไรก็ตาม วิธีนี้ก็มีข้อจำกัด เช่น อาจต้องทำมากกว่าหนึ่งครั้งขึ้นอยู่กับการตอบสนองของก้อนเนื้อ หรืออาจไม่เหมาะกับคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องการทำงานของอวัยวะบางส่วนบกพร่องอย่างรุนแรง การพูดคุยปรึกษากับแพทย์ผู้ treating จึงเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการวางแผนรักษาที่ดีที่สุดสำหรับตัวคนไข้เอง