โรคเกาต์และภาวะกรดยูริกในเลือดสูง รู้ทันอาการปวดข้อที่ปล่อยไว้ไม่ได้

ตื่นมาแล้วปวดนิ้วโป้งเท้าบวมเป่ง แบบนี้เรียกว่าโรคเกาต์หรือเปล่า

หลายคนที่เคยตื่นขึ้นมากลางดึกแล้วพบว่าข้อต่อตรงโคนนิ้วโป้งเท้าบวมแดง ร้อนผ่าว และปวดแปล๊บชนิดที่ว่าแค่ผ้าห่มมาโดนก็แทบน้ำตา 3 ปี ย่อมเข้าใจความทรมานนี้เป็นอย่างดี อาการแบบนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอุบัติเหตุ แต่มันคือสัญญาณเตือนคลาสสิกของโรคเกาต์ โรคข้ออักเสบที่สร้างความปวดร้าวให้กับคนไข้มาทุกยุคทุกสมัย โดยมีต้นตอสำคัญมาจากสิ่งที่เรามักมองข้ามไปนั่นคือเรื่องของสารยูริกในร่างกาย

ทำไมกรดยูริกในเลือดสูงถึงกลายเป็นผลึกร้ายทำลายข้อ

ในร่างกายของเราจะมีกระบวนการสร้างและสลายสารพิวรีน ซึ่งเป็นสารที่พบได้ทั้งจากที่ร่างกายสังเคราะห์ขึ้นเองและจากอาหารที่เรากินเข้าไป เมื่อร่างกายจัดการกับพิวรีนเหล่านี้ จะได้ผลพลอยได้ออกมาเป็นกรดยูริก โดยปกติไตจะทำหน้าที่ขับกรดยูริกส่วนเกินนี้ออกทางปัสสาวะ แต่ถ้าวันไหนที่ระบบการขับถ่ายมีปัญหา หรือร่างกายผลิตกรดยูริกมากเกินไป เจ้ากรดตัวนี้ก็จะสะสมอยู่ในเลือดจนกลายเป็นภาวะกรดยูริกในเลือดสูง และเมื่อสะสมมากๆ เข้า มันจะรวมตัวกันตกตะกอนเป็นผลึกรูปเข็มเล็กๆ ไปฝังตัวอยู่ตามข้อต่อและเนื้อเยื่อรอบๆ ข้อ ส่งผลให้ระบบภูมิคุ้มกันเข้าใจว่าเจ้าผลึกนี้คือสิ่งแปลกปลอม จึงระดมกำลังมาต่อสู้เกิดเป็นการอักเสบ บวมแดง และปวดอย่างรุนแรง

ใครบ้างที่เสี่ยงเจอโรคเกาต์ก่อนวัยอันควร

โรคนี้ไม่ได้เลือกปฏิบัติแค่ผู้สูงอายุอย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่ปัจจุบันหมอพบคนไข้หนุ่มสาววัยทำงานเป็นโรคเกาต์กันมากขึ้น โดยปัจจัยเสี่ยงหลักๆ มีดังนี้

• พันธุกรรม: คนที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคเกาต์จะมีโอกาสเป็นมากกว่าคนอื่น
• พฤติกรรมการกิน: การรับประทานอาหารที่มีพิวรีนสูงเป็นประจำ เช่น เนื้อสัตว์สีแดง เครื่องในสัตว์ อาหารทะเลบางชนิด รวมถึงการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์
• โรคประจำตัว: โรคอ้วน โรคความดันโลหิตสูง โรคไต และภาวะไขมันในเลือดสูง
• การใช้ยาบางชนิด: เช่น ยาขับปัสสาวะบางตัวที่อาจส่งผลให้ร่างกายขับกรดยูริกได้น้อยลง

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างไรให้ห่างไกลจากภาวะกรดยูริกสูง

การดูแลตัวเองเพื่อควบคุมระดับกรดยูริกไม่ให้สูงจนเกินไปจนกลายเป็นโรคเกาต์กำเริบ เริ่มต้นได้ง่ายๆ จากการปรับสมดุลในชีวิตประจำวัน

• ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ: การดื่มน้ำสะอาดวันละ 8-10 แก้ว ช่วยให้ไตขับกรดยูริกออกทางปัสสาวะได้ดีขึ้น ลดการตกตะกอนในข้อ
• เลือกกินอาหารให้ฉลาด: หลีกเลี่ยงเครื่องในสัตว์ อาหารทะเลจัดเต็ม และเนื้อสัตว์ติดมัน หันมาเน้นผักสด ผลไม้ และโปรตีนจากไข่หรือปลาบางชนิดแทน
• ควบคุมน้ำหนักตัว: น้ำหนักที่เกินเกณฑ์ส่งผลให้ร่างกายสร้างและขับกรดยูริกได้ยากขึ้น การลดน้ำหนักอย่างถูกวิธีจึงช่วยลดความรุนแรงของโรคได้
• ลด ละ เลิกแอลกอฮอล์: โดยเฉพาะเบียร์และเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ทุกชนิด เพราะเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้กรดยูริกพุ่งสูงและขัดขวางการขับออก

วิธีรักษาเมื่อโรคเกาต์กำเริบและวิธีดูแลระยะยาว

เวลาที่อาการกำเริบ สิ่งแรกที่ต้องทำคือการควบคุมความปวดและการอักเสบ แพทย์มักจะให้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือยาโคลชิซีน เพื่อลดการอักเสบในช่วงที่กำเริบเฉียบพลัน และเมื่ออาการสงบลงแล้ว หากตรวจพบว่ากรดยูริกยังคงสูงมากหรือมีก้อนโทφุขึ้นตามข้อ แพทย์อาจพิจารณาให้ยากลุ่มลดการสร้างกรดยูริกหรือยาขับกรดยูริกมารับประทานต่อเนื่องระยะยาว สิ่งสำคัญคือคนไข้ต้องกินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัดและมาตรวจเลือดติดตามผลสม่ำเสมอ เพราะการปล่อยให้กรดยูริกสูงเรื้อรังไม่เพียงแต่ทำให้ปวดข้อซ้ำๆ เท่านั้น แต่ยังส่งผลเสียต่อการทำงานของไตในระยะยาวอีกด้วย