เกราะป้องกันชั้นดีที่ร่างกายสร้างเองได้ไม่ยาก
เวลาเดินเข้าคลินิกแล้วพยาบาลถือเข็มฉีดยาเข้ามา หลายคนมักจะนึกถึงความเจ็บปวดชั่วครู่ มากกว่าจะนึกถึงประโยชน์มหาศาลที่ซ่อนอยู่ข้างใน จริงๆ แล้วร่างกายของเราเปรียบเสมือนบ้านหลังใหญ่ที่ต้องมีระบบรักษาความปลอดภัยที่ดี การฉีดวัคซีนก็เหมือนกับการติดตั้งสัญญาณกันขโมยและกล้องวงจรปิด เพื่อให้เม็ดเลือดขาวซึ่งเป็นหน่วยรักษาความปลอดภัย รู้จักหน้าตาของเชื้อโรคตัวร้ายก่อนที่มันจะบุกรุกเข้ามาสร้างความเสียหายจริงๆ
การสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคด้วยวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริม จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวและไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในเด็กเล็กเท่านั้น แต่เป็นสิ่งที่ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุควรให้ความสำคัญไม่แพ้กัน เพื่อป้องกันโรคที่อาจรุนแรงถึงชีวิตและลดภาระค่า
ใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลระยะยาววัคซีนพื้นฐาน: ของจำเป็นที่ทุกคนต้องมีติดตัวตั้งแต่เกิด
กลุ่มนี้คือวัคซีนภาคบังคับตามโปรแกรมสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุข ที่รัฐบาลจัดสรรให้ฟรีตั้งแต่เรายังเป็นเด็กทารก เพื่อป้องกันโรคติดต่ออันตรายที่เคยคร่าชีวิตคนไทยมานักต่อนนักแล้ว
วัคซีนคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก
สามโรคนี้อันตรายมากโดยเฉพาะไอกรนและคอตีบที่ทำให้ทางเดินหายใจตีบตัน เด็กทุกคนต้องได้รับตามกำหนด และผู้ใหญ่ก็ยังจำเป็นต้องฉีดกระตุ้นทุกสิบปีด้วย เพราะภูมิคุ้มกันมันเสื่อมลงตามกาลเวลา ไม่ใช่ว่าฉีดตอนเด็กแล้วจะคุ้มครองไปจนแก่เฒ่า
วัคซีนโปลิโอและหัด
โรคโปลิโอที่เคยทำให้เด็กขาพิการเกือบหมดไปจากบ้านเราแล้ว เพราะความร่วมมือในการหยอดและฉีดวัคซีน ส่วนโรคหัดก็ไม่ใช่แค่ไข้ผื่นธรรมดา เพราะหากแทรกซ้อนลงปอดหรือสมองอาจถึงตายได้
วัคซีนเสริม: เกราะพิเศษที่ช่วยอัปเกรดความปลอดภัยให้ชีวิต
นอกจากวัคซีนพื้นฐานแล้ว ยังมีวัคซีนทางเลือกหรือวัคซีนเสริมอีกหลายตัวที่แพทย์มักจะแนะนำเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับช่วงอายุ อาชีพ พฤติกรรมการใช้ชีวิต หรือโรคประจำตัวของแต่ละคน เปรียบเหมือนการซื้อประกันสุขภาพชั้นหนึ่งเพิ่ม เพื่อความอุ่นใจที่มากกว่า
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี
เชื้อไข้หวัดใหญ่มีการกลายพันธุ์หน้าตาใหม่ทุกปี วัคซีนปีที่แล้วจึงใช้ป้องกันปีนี้ไม่ได้ การฉีดซ้ำทุกปีจึงเป็นวิธีเดียวที่จะช่วยตัดวงจรการป่วยหนัก นอนโรงพยาบาล หรือปอดอักเสบ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและคนที่เป็นโรคหอบหืดหรือเบาหวาน
วัคซีนปอดอักเสบและงูสาด
เชื้อนิวโมค็อกคัสเป็นตัวการหลักที่ทำให้เกิดปอดอักเสบรุนแรงในผู้สูงอายุ การฉีดวัคซีนตัวนี้ช่วยลดอัตราการเสียชีวิตได้อย่างชัดเจน ส่วนโรคงูสวัดมักมาเยือนยามที่ร่างกายอ่อนแอ ทิ้งรอยแผลและอาการปวดปลายประสาทที่ทรมานเป็นเดือน วัคซีนป้องกันงูสวัดรุ่นใหม่ช่วยลดโอกาสเกิดโรคและลดความรุนแรงลงได้มาก
วัคซีนเอชพีวีเกราะป้องกันมะเร็งปากมดลูก
ไม่ใช่แค่ผู้หญิงเท่านั้นที่ควรฉีด แต่คุณผู้ชายก็รับเชื้อและแพร่เชื้อได้ การฉีดวัคซีนเอชพีวีตั้งแต่ก่อนมีเพศสัมพันธ์ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งปากมดลูก มะเร็งอวัยวะเพศ และหูดหงอนไก่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เลือกวัคซีนอย่างไรให้เหมาะกับตัวเราที่สุด?
การเดินไปร้านขายยาแล้วจิ้มเลือกวัคซีนตามเพื่อนบอกอาจไม่ใช่ทางเลือกที่ดีที่สุด เพราะร่างกายของแต่ละคนมีความพร้อมและโรคประจำตัวที่แตกต่างกัน แนวทางที่ถูกต้องคือการเข้ามาพูดคุยปรึกษากับแพทย์ เพื่อประเมินประวัติการฉีดวัคซีนเดิม โรคเรื้อรังที่เป็นอยู่ รวมถึงไลฟ์สไตล์การใช้ชีวิต
- ตรวจเช็กประวัติวัคซีนเก่าว่าเคยได้รับตัวไหนมาบ้างแล้ว
- ประเมินความเสี่ยงจากอาชีพและการเดินทาง เช่น ต้องไปทำงานต่างประเทศบ่อยหรือไม่
- ปรึกษาแพทย์เรื่องโรคประจำตัว เช่น ภูมิคุ้มกันบกพร่อง โรคไต หรือโรคตับ
- วางแผนการตั้งครรภ์ เพราะบางวัคซีนห้ามฉีดขณะตั้งครรภ์เด็ดขาด
ดูแลตัวเองอย่างไรหลังฉีดวัคซีนเสร็จ
เมื่อฉีดวัคซีนเรียบร้อยแล้ว อาการข้างเคียงเล็กน้อยอย่างเช่น ปวด บวม แดง ตรงรอยเข็ม มีไข้ต่ำๆ หรือปวดเมื่อยเนื้อตัว ถือเป็นเรื่องปกติมาก เพราะแปลว่าระบบภูมิคุ้มกันกำลังตื่นตัวและทำงานสร้างแอนติบอดีขึ้นมาต่อสู้ สิ่งที่ควรทำคือดื่มน้ำมากๆ พักผ่อนให้เพียงพอ และหลีกเลี่ยงการยกของหนักด้วยแขนข้างที่ฉีด หากมีไข้สูงหรือปวดมากสามารถกินยาพาราเซตามอลบรรเทาได้ แต่หากมีอาการแพ้รุนแรง เช่น แน่นหน้าอก หายใจไม่ออก หน้าบวม ควรรีบกลับมาพบแพทย์ทันที
การลงทุนกับวัคซีนก็เหมือนการซื้อความสุขและสุขภาพที่ดีให้กับตัวเองในระยะยาว เจ็บตัวเล็กน้อยและเสียค่าใช้จ่ายนิดหน่อย ดีกว่าต้องมานอนซมบนเตียงโรงพยาบาลและเสียเงินก้อนใหญ่รักษาโรคที่ป้องกันได้แน่นอน
