นิ่วในท่อปัสสาวะ: อาการปวดสุดทรมานที่ต้องรีบเคลียร์ก่อนเรื่องใหญ่

หลายคนอาจเคยได้ยินเรื่องนิ่วในไตกันมาบ้าง แต่พอเจ้าก้อนนิ่วพวกนี้หลุดลงมาค้างเติ่งอยู่ตรงท่อปัสสาวะ บอกเลยว่าความทรมานมันคนละเรื่องกันเลยครับ เวลามาหาหมอที่ห้องตรวจ คนไข้มักจะเดินตัวงอ หน้าตาบอกบุญไม่รับ พร้อมกับเอามือกุมท้องน้อยหรือสีข้างแน่น สีหน้าแสดงความเจ็บปวดแบบสุดๆ

ในฐานะหมอ ผมมักจะเปรียบเทียบท่อปัสสาวะเหมือนถนนสายเล็กๆ ที่ทำหน้าที่ระบายน้ำออกจากร่างกาย เมื่อมีก้อนนิ่วขนาดเท่าเม็ดทรายหรือเมล็ดข้าวสารหลุดลงมาขวางทางอยู่ แน่นอนว่าการจราจรย่อมติดขัด เกิดแรงดันมหาศาล และนั่นคือที่มาของอาการปวดร้าวแบบกะทันหันที่หลายคนไม่มีวันลืม

ทำไมก้อนนิ่วถึงกลAมาติดแหง็กอยู่ในท่อปัสสาวะได้

จุดเริ่มต้นไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืนครับ มันเริ่มจากการที่แร่ธาตุในปัสสาวะ เช่น แคลเซียม ออกซาเลต หรือกรดยูริก มีความเข้มข้นสูงเกินไปจนตกผลึกสะสมกันเป็นก้อนเล็กๆ ในไต เมื่อเวลาผ่านไปก้อนเหล่านี้โตขึ้นและหลุดร่วงลงมาตามท่อไต จนกระทั่งเดินทางมาถึงท่อปัสสาวะส่วนที่แคบลง หรือบางคนอาจเกิดจากการดื่มน้ำน้อยเกินไปจนปัสสาวะเข้มข้น หรือมีพฤติกรรมอั้นปัสสาวะบ่อยๆ

สัญญาณเตือนภัย: เจ็บแบบไหนถึงเรียกว่านิ่วในท่อปัสสาวะ

อาการของโรคนี้ค่อนข้างเฉพาะตัวและรุนแรงจนสังเกตได้ง่ายครับ หากคุณมีอาการเหล่านี้ อย่าเพิ่งคิดว่าเป็นแค่โรคกระเพาะปวดเกร็ง:

• ปวดบิดเกร็งรุนแรงที่เอวหรือสีข้าง: มักจะร้าวลงมาที่ท้องน้อย ขาหนีบ หรืออวัยวะเพศ ปวดแบบนั่งไม่ได้นอนไม่หลับ
• ปัสสาวะไม่อุดตันแต่แสบขัด: บางคนรู้สึกปวดปัสสาวะยิบๆ แต่ออกมาทีละนิด หรือรู้สึกเหมือนปัสสาวะไม่สุด
• ปัสสาวะมีเลือดปน: เกิดจากขอบก้อนนิ่วที่ขรุขระไปขูดกับเยื่อบุทางเดินปัสสาวะจนเกิดแผลอักเสบ
• คลื่นไส้ อาเจียน: ความปวดที่รุนแรงมากๆ สามารถกระตุ้นระบบประสาทให้อาเจียนร่วมด้วยได้

วิธีรับมือเมื่อก้อนนิ่วหลุดมาติด และแนวทางการรักษาจากแพทย์

เมื่อมาถึงมือหมอ สิ่งแรกที่เราต้องทำคือการตรวจวินิจฉัยด้วยการอัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์ เพื่อดูขนาดและตำแหน่งที่แน่นอนของก้อนนิ่ว แนวทางการรักษามีตั้งแต่การรักษาตามอาการไปจนถึงการผ่าตัดขึ้นอยู่กับความรุนแรง

การดื่มน้ำและการใช้ยาขับนิ่ว

หากก้อนมีขนาดเล็กมาก (ต่ำกว่า 5 มิลลิเมตร) และตำแหน่งอยู่ไม่ลึกจนเกินไป แพทย์อาจพิจารณาให้ยาขยายท่อปัสสาวะร่วมกับการให้ดื่มน้ำมากๆ ในปริมาณที่สูง เพื่อให้น้ำดันก้อนนิ่วหลุดออกมาเองตามธรรมชาติระหว่างการปัสสาวะ วิธีนี้ต้องอาศัยความอดทนและระวังเรื่องอาการปวด

การสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทก

สำหรับก้อนนิ่วที่อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม เครื่อง ESWL จะส่งคลื่นกระแทกจากภายนอกร่างกายเข้าไปทุบก้อนนิ่วให้แตกละเอียดกลายเป็นผงทราย เพื่อให้ร่างกายขับออกมาพร้อมกับปัสสาวะได้ง่ายขึ้นโดยไม่ต้องผ่าตัดเปิดแผล

การส่องกล้องคีบนิ่ว

ในกรณีที่ก้อนนิ่วมีขนาดใหญ่ หรือติดแน่นจนใช้ยาและคลื่นกระแทกไม่ได้ผล วิธีที่ดีที่สุดคือการส่องกล้องผ่านทางท่อปัสสาวะขึ้นไปจัดการกับก้อนนิ่วโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นการใช้เลเซอร์ยิงให้แตกแล้วคีบเศษออก วิธีนี้แม่นยำและช่วยให้คนไข้พ้นจากความทรมานได้อย่างรวดเร็ว

ปรับพฤติกรรมอย่างไรไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

นิ่วในท่อปัสสาวะเป็นโรคที่รักษาหายได้ แต่ก็มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำสูงถ้าพฤติกรรมการใช้ชีวิตยังเหมือนเดิม เคล็ดลับง่ายๆ ที่ผมมักจะแนะนำคนไข้เสมอคือ การดื่มน้ำสะอาดให้ได้อย่างน้อยวันละ 2 ถึง 3 ลิตร เพื่อเจือจางความเข้มข้นของแร่ธาตุ หลีกเลี่ยงอาหารที่มีสารออกซาเลตสูง เช่น ผักโขม ชาเขียวเข้มข้น หรือการทานเค็มจัด และที่สำคัญคืออย่าอั้นปัสสาวะนานเกินไปครับ