ภาวะการทำงานของอวัยวะล้มเหลวหลายระบบในทารก: เรื่องยากที่หมออยากเล่าให้ฟังเข้าใจง่าย

เรื่องน่ากลัวในห้องไอซียูเด็ก ที่หมอต้องเจอและอยากอธิบายให้พ่อแม่เข้าใจ

เวลาที่หมอต้องเดินไปคุยกับคุณพ่อคุณแม่หน้าห้องไอซียูเด็ก แล้วต้องแจ้งข่าวว่าลูกรักกำลังอยู่ในภาวะที่อวัยวะหลายๆ ส่วนเริ่มทำงานผิดปกติพร้อมๆ กัน มันเป็นช่วงเวลาที่หนักหน่วงที่สุดในอาชีพหมอคนหนึ่งเลยทีเดียว หลายคนอาจจะไม่เคยได้ยินชื่อโรคนี้มาก่อน หรือถ้าเคยได้ยินก็คงรู้สึกว่าเป็นเรื่องที่ไกลตัวและน่ากลัวเหลือเกิน

วันนี้หมอเลยอยากชวนคุณพ่อคุณแม่มาทำความรู้จักกับภาวะการทำงานของอวัยวะล้มเหลวหลายระบบในทารกกันแบบสบายๆ เหมือนเวลาที่เรานั่งคุยกันในห้องตรวจ เพื่อจะได้เข้าใจว่าเกิดอะไรขึ้นกับร่างกายเล็กๆ นั้น และเราจะผ่านมันไปได้อย่างไร

เมื่อร่างกายดวงน้อยส่งสัญญาณเตือนว่าไม่ไหวแล้ว

ลองนึกภาพตามง่ายๆ นะครับว่า ร่างกายของทารกแรกเกิดหรือเด็กเล็กนั้นเปรียบเสมือนเครื่องจักรกลไกชิ้นเอกที่ทุกชิ้นส่วนต้องทำงานประสานกันอย่างลงตัว ทั้งหัวใจที่ต้องสูบฉีดเลือด ปอดที่ต้องคอยฟอกออกซิเจน ไตที่ต้องขับของเสีย และตับที่ต้องคอยคัด ฯลฯ แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ร่างกายเผชิญกับวิกฤตครั้งใหญ่ เช่น การติดเชื้อรุนแรงในกระแสเลือด หรือภาวะช็อก ระบบป้องกันตัวเองของร่างกายเกิดอาการรันนิ่งรวนจนควบคุมไม่ได้

ความรวนนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่อวัยวะเดียว แต่มันลามไปกระทบส่วนอื่นๆ เป็นโดมิโน หัวใจเริ่มบีบตัวไม่ไหว ความดันตก ปอดเริ่มทำงานหนักจนแลกเปลี่ยนออกซิเจนไม่ได้ ไตหยุดสร้างปัสสาวะ นั่นแหละครับคือสิ่งที่หมอเรียกว่าภาวะที่อวัยวะหลายระบบเริ่มยอมแพ้และทำงานล้มเหลวพร้อมๆ กัน

อะไรคือชนวนเหตุที่ทำให้เกิดวิกฤตครั้งใหญ่นี้?

ในเด็กเล็ก โดยเฉพาะทารกแรกเกิด สาเหตุส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักจะมีตัวการสำคัญอยู่เบื้องหลังเสมอ ซึ่งตัวการหลักๆ ที่หมอพบได้บ่อยในห้องฉุกเฉินมีดังนี้ครับ

• การติดเชื้อรุนแรง: ไม่ว่าจะเป็นเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัสที่กระจายตัวเข้าสู่กระแสเลือดอย่างรวดเร็ว
• ภาวะขาดน้ำหรือเสียเลือดอย่างรุนแรง: ทำให้ความดันโลหิตลดต่ำลงจนเลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญไม่พอ
• โรคประจำตัวบางชนิด: ที่ทำให้ภูมิคุ้มกันของเด็กอ่อนแอเป็นพิเศษตั้งแต่กำเนิด
• ภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดใหญ่: ที่ร่างกายเด็กอาจจะบอบช้ำและฟื้นตัวได้ไม่ดีเท่าที่ควร

คุณหมอตรวจพบความผิดปกติเหล่านี้ได้อย่างไรตั้งแต่เนิ่นๆ?

การวินิจฉัยโรคนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะอาการเริ่มต้นมักจะคล้ายกับเด็กป่วยไข้ทั่วไป แต่ทีมแพทย์ในห้องไอซียูจะมีเครื่องมือและแนวทางในการเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด โดยเราจะดูจากสัญญาณชีพที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว เช่น อัตราการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติ ความดันตก ปัสสาวะไม่ออก รวมถึงการเจาะเลือดตรวจดูค่าการทำงานของตับ ไต และการแข็งตัวของเลือด เพื่อประเมินว่ามีอวัยวะระบบไหนบ้างที่กำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ

วิธีดูแลรักษาในมือของคุณหมอและพยาบาล

ทันทีที่เด็กเข้ามาอยู่ในภาวะนี้ การรักษาจะต้องทำแข่งกับเวลาและทำอย่างรอบด้านที่สุด เหมือนกับการดับไฟหลายๆ จุดพร้อมกัน

• การพยุงการทำงานของอวัยวะ: หากปอดไม่ไหวเราต้องพึ่งเครื่องช่วยหายใจ หากไตไม่ทำงานเราอาจต้องใช้เครื่องล้างไตช่วยชั่วคราว
• การให้ยาเพิ่มความดันและสารน้ำ: เพื่อพยุงให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงสมองและหัวใจได้ทันท่วงที
• การใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาต้านจุลชีพ: ในกรณีที่มีสาเหตุมาจากการติดเชื้อ เพื่อกำจัดต้นตอของปัญหาให้เร็วที่สุด

ท้ายที่สุดนี้ แม้ว่าภาวะการทำงานของอวัยวะล้มเหลวหลายระบบในทารกจะเป็นสถานการณ์ที่อันตรายและมีความเสี่ยงสูงมาก แต่ด้วยความก้าวหน้าทางการแพทย์ในปัจจุบัน รวมถึงความทุ่มเทของทีมแพทย์และพยาบาลในการดูแลอย่างใกล้ชิดแบบนาทีต่อนาที ก็ช่วยให้เด็กตัวเล็กๆ หลายคนสามารถก้าวผ่านขอบเหวแห่งความตายและกลับสู่อ้อมกอดของคุณพ่อคุณแม่ได้อีกครั้งครับ