เจ็บแปล๊บที่ข้อเท้าและโคนนิ้วหัวแม่เท้า: สัญญาณเตือนจากข้อต่อที่อักเสบ

ช่วงนี้ใครมีอาการปวดแปล๊บๆ ที่ข้อเท้า หรือรู้สึกว่าตรงโคนนิ้วหัวแม่เท้ามันบวมแดงจนใส่รองเท้าลำบากบ้างไหมครับ เวลาเดินแล้วมันจี๊ดขึ้นมาจนต้องกะโผลกกะเผลก อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลย และมักจะเป็นจุดเช็คอินยอดฮิตของอาการอักเสบที่ผมเจอคนไข้บ่นให้ฟังอยู่บ่อยๆ ที่คลินิก

ในฐานะหมอที่นั่งตรวจคนไข้มานาน ผมมักจะพบว่าตำแหน่งข้อต่อที่มักเกิดการอักเสบ เช่น ข้อโคนนิ้วหัวแม่เท้าและข้อเท้า มักจะส่งสัญญาณเตือนบางอย่างเกี่ยวกับร่างกายที่เราเผลอละเลยไป วันนี้เรามาคุยกันสบายๆ แบบพี่น้องเล่าให้ฟังว่าทำไมสองจุดนี้ถึงชอบมีปัญหา และเราจะสังเกตตัวเองอย่างไรดีครับ

ทำไมข้อโคนนิ้วหัวแม่เท้าถึงชอบอักเสบและบวมแดง

ลองนึกภาพตามนะครับ เวลาที่เราเดิน น้ำหนักตัวเกือบทั้งหมดจะเทลงมาที่เท้า และจังหวะสุดท้ายที่เราก้าวขาออกไป แรงกดทั้งหมดจะไปรวมกันอยู่ที่ข้อต่อโคนนิ้วหัวแม่เท้าพอดี จุดนี้จึงต้องรับภาระหนักหนาสสาหัสในทุกๆ ก้าว

นอกจากเรื่องแรงกดแล้ว เจ้าข้อโคนนิ้วหัวแม่เท้านี้ยังเป็นจุดโปรดของโรคเกาท์อีกด้วยครับ เวลาที่กรดยูริกในเลือดสูงเกินไป มันมักจะชอบไปตกผลึกแถวๆ ข้อที่อุณหภูมิต่ำกว่าและมีการใช้งานมาก ซึ่งนิ้วหัวแม่เท้าก็ตอบโจทย์นี้แบบพอดีเป๊ะ ผลลัพธ์ที่ได้คือตื่นมาตอนเช้าจะเจออาการบวมแดง ร้อนผ่าว แค่ผ้าห่มมาโดนก็แทบน้ำตาไหลแล้ว

ข้อเท้าแพลงหรือข้อเท้าอักเสบ แยกอย่างไรดีระหว่างความเจ็บสองแบบนี้

อีกหนึ่งจุดที่คนไข้เดินเข้ามาหาผมบ่อยไม่แพ้กันคือเรื่องของข้อเท้าครับ อาการปวดข้อเท้านี่มีได้หลายสาเหตุมาก ตั้งแต่เรื่องง่ายๆ อย่างการใส่รองเท้าส้นสูงเดินนานเกินไป ไปจนถึงเรื่องยอดฮิตอย่างข้อเท้าพลิกหรือข้อเท้าแพลง

เวลาข้อเท้าอักเสบจากากรใช้งานหรือข้อเสื่อม เรามักจะรู้สึกตึงๆ ขัดๆ เวลาขยับ แต่ถ้าเป็นการอักเสบจากการบาดเจ็บ เช่น เอ็นฉีกจากการเดินสะดุด อันนี้จะมาพร้อมกับอาการบวมเป่งและเขียวช้ำ จุดสังเกตง่ายๆ คือ ถ้าขยับแล้วเจ็บจี๊ด หรือลงน้ำหนักไม่ได้เลย แสดงว่าเนื้อเยื่อรอบข้อเท้ากำลังประท้วงอย่างรุนแรงแล้วครับ

พฤติกรรมในชีวิตประจำวันอะไรบ้างที่สะสมความพังให้ข้อต่อส่วนล่าง

ถ้าไม่อยากให้ข้อเท้าและโคนนิ้วหัวแม่เท้าต้องมาร้องระงม เรามาลองเช็คพฤติกรรมตัวเองกันหน่อยครับว่ามีข้อไหนที่ทำอยู่เป็นประจำหรือเปล่า

• การเลือกใส่รองเท้าที่ไม่ซัพพอร์ตเท้า: รองเท้าหัวแหลมบีบนิ้ว หรือรองเท้าพื้นแข็งโป๊ก ไม่มีเบาะรองรับแรงกระแทก ทำให้ข้อโคนนิ้วหัวแม่เท้าต้องรับแรงอัดเต็มๆ
• น้ำหนักตัวที่เกินเกณฑ์: ทุกกิโลกรัมที่เกินขึ้นมา คือภาระที่เพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณเวลาที่เราเดินลงน้ำหนักที่ข้อเท้าและนิ้วเท้า
• การยืนหรือเดินเป็นเวลานานเกินไป: อาชีพที่ต้องยืนสู้ชีวิตทั้งวันโดยไม่ค่อยได้พัก ทำให้ข้อต่อเกิดความล้าและอักเสบเรื้อรังได้
• ดื่มน้ำน้อยและทานอาหารที่มีพิวรีนสูง: อันนี้ส่งตรงถึงเรื่องกรดยูริกและโรคเกาท์ที่ชอบเล่นงานข้อโคนนิ้วหัวแม่เท้าโดยเฉพาะ

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเริ่มมีอาการปวดบวมที่ข้อต่อ

ถ้าวันไหนเริ่มรู้สึกว่าข้อเท้าเริ่มตึง หรือโคนนิ้วหัวแม่เท้าเริ่มปวดตุๆ ขึ้นมา อย่าเพิ่งตกใจครับ เราสามารถบรรเทาอาการเบื้องต้นได้ด้วยวิธีง่ายๆ เหล่านี้

ช่วงแรกที่เพิ่งมีอาการบวมแดงร้อน ให้เลือกใช้วิธีประคบเย็นครั้งละ 15 ถึง 20 นาที เพื่อช่วยลดการอักเสบและบรรเทาอาการปวด พยายามงดการเดินเยอะๆ หาเก้าอี้มาวางพาดขาให้สูงกว่าระดับอก เพื่อช่วยลดอาการบวม และถ้าปวดมากอาจทานยาแก้ปวดลดการอักเสบกลุ่มที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ช่วยได้ แต่ถ้าอาการไม่ดีขึ้นในสองสามวัน หรือบวมแดงจนเดินไม่ไหว อันนี้ควรมาให้หมอตรวจดูอย่างละเอียดจะดีกว่าครับ