โรคพยาธิสตรองจิลอยด์: พยาธิที่อยู่กับเราได้นานนับสิบปีโดยไม่รู้ตัว

พยาธิสตรองจิลอยด์คืออะไร ทำไมถึงน่ากลัวกว่าที่คิด

หลายคนมักเข้าใจว่าโรคพยาธิเป็นเรื่องของเด็กหรือคนที่กินของไม่สะอาดเท่านั้น แต่สำหรับโรคพยาธิสตรองจิลอยด์นั้นต่างออกไป เพราะมันมีความสามารถพิเศษที่พยาธิชนิดอื่นไม่มี คือการฟักตัวและเพิ่มจำนวนซ้ำอยู่ในร่างกายเราได้นานหลายสิบปีโดยที่เจ้าตัวแทบไม่รู้ตัวเลยว่ามีแขกไม่ได้รับเชิญอาศัยอยู่

เส้นทางที่พยาธิแอบชอนไชเข้าสู่ร่างกาย

พยาธิชนิดนี้ไม่ได้เข้าทางปากเพียงอย่างเดียวเหมือนพยาธิทั่วไป แต่มันอาศัยอยู่ในดินที่ปนเปื้อนอุจจาระ เมื่อเราเดินเท้าเปล่าหรือสัมผัสกับดินเหล่านั้นด้วยผิวหนัง ตัวอ่อนของพยาธิจะไชผ่านผิวหนังเข้ามาทันที หลังจากนั้นมันจะเดินทางผ่านกระแสเลือดไปที่ปอด ก่อนจะถูกไอออกมาแล้วกลืนกลับลงไปในทางเดินอาหารเพื่อวางไข่ในลำไส้เล็กของเรา

ทำไมพยาธิชนิดนี้ถึงฝังตัวอยู่ในร่างเราได้นานหลายปี

ความน่ากลัวของพยาธิสตรองจิลอยด์คือวงจรชีวิตที่เรียกว่า Autoinfection หรือการติดเชื้อซ้ำในตัวเอง ตัวอ่อนบางส่วนที่อยู่ในลำไส้จะไชกลับเข้ากระแสเลือดหรือผนังลำไส้โดยไม่ต้องออกไปสู่ภายนอก ทำให้ปริมาณพยาธิในตัวเราเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ แม้เวลาจะผ่านไปนานหลายปีนับตั้งแต่การติดเชื้อครั้งแรก หากวันหนึ่งร่างกายอ่อนแอหรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง พยาธิเหล่านี้อาจเพิ่มจำนวนมหาศาลจนเกิดภาวะติดเชื้อรุนแรงได้

สัญญาณเตือนที่ร่างกายพยายามบอกเรา

คนไข้หลายคนมาพบหมอด้วยอาการที่ดูไม่เกี่ยวกันเลย แต่จริงๆ แล้วอาจเกิดจากพยาธิชนิดนี้ได้แก่:

• มีผื่นคันเรื้อรังที่ผิวหนัง โดยเฉพาะบริเวณก้นหรือต้นขา ซึ่งเป็นผื่นที่เคลื่อนที่ได้
• อาการทางเดินอาหาร เช่น ท้องอืด ปวดท้อง ท้องเสียสลับท้องผูกเป็นๆ หายๆ
• อาการไอเรื้อรังหรือหายใจติดขัดในบางรายที่พยาธิชอนไชผ่านปอด
• ในกรณีรุนแรง อาจมีภาวะโลหิตจางหรือน้ำหนักลดผิดปกติ

ตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างไรให้หายขาด

การตรวจหาพยาธิสตรองจิลอยด์ทำได้ยากกว่าพยาธิทั่วไป เพราะการตรวจอุจจาระแบบธรรมดาอาจไม่พบตัวพยาธิเสมอไป หมอมักแนะนำให้ใช้วิธีตรวจเลือดเพื่อหาภูมิต้านทาน หรือการส่งตรวจอุจจาระแบบพิเศษที่ต้องทำโดยผู้เชี่ยวชาญ ส่วนการรักษาทำได้ไม่ยากด้วยการกินยาถ่ายพยาธิเฉพาะทางต่อเนื่องตามที่หมอสั่ง ซึ่งได้ผลดีมากหากตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ

วิธีป้องกันตัวเองให้ห่างไกลจากพยาธิ

การป้องกันพื้นฐานยังคงเป็นเรื่องสำคัญที่สุดเพื่อลดความเสี่ยง:

• สวมรองเท้าทุกครั้งเมื่อต้องเดินบนพื้นดินหรือพื้นที่ชื้นแฉะ
• ดูแลระบบสุขาภิบาลในบ้านให้สะอาดและขับถ่ายในโถส้วมที่มิดชิด
• หากต้องทำงานสัมผัสดินเป็นประจำ ควรใช้ถุงมือและรองเท้าบูทเสมอ
• หากมีอาการผื่นคันเรื้อรังหรือปวดท้องผิดปกติโดยไม่ทราบสาเหตุ อย่าเพิ่งซื้อยากินเอง แต่ควรเข้ามาตรวจเลือดหรือปรึกษาหมอเพื่อการรักษาที่ตรงจุด