โรคพยาธิสตรองจิลอยด์: พยาธิร้ายที่ซ่อนตัวอยู่นานนับสิบปี

ทำความรู้จักพยาธิสตรองจิลอยด์: แขกไม่ได้รับเชิญที่ชอบอยู่ยาว

หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อพยาธิตัวตืดหรือพยาธิปากขอ แต่พยาธิสตรองจิลอยด์ (Strongyloides stercoralis) นั้นมีความพิเศษและน่ากลัวกว่าพยาธิชนิดอื่นตรงที่มันสามารถวงจรชีวิตซ้ำไปซ้ำมาอยู่ในร่างกายเราได้นานหลายสิบปีโดยที่เจ้าของร่างกายไม่รู้ตัว โรคพยาธิสตรองจิลอยด์ไม่ใช่เรื่องไกลตัว โดยเฉพาะในพื้นที่เขตร้อนชื้นอย่างบ้านเราที่คนมักมีโอกาสสัมผัสพื้นดินหรือแหล่งน้ำปนเปื้อน

พยาธิเข้าสู่ร่างกายของเราได้อย่างไร

เส้นทางหลักที่พยาธิชนิดนี้ใช้บุกรุกร่างกายคือการไชผ่านผิวหนังครับ เมื่อเราเดินเท้าเปล่าบนดินหรือทรายที่มีตัวอ่อนของพยาธิอาศัยอยู่ มันจะใช้ความสามารถพิเศษไชผ่านรูขุมขนหรือผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือด จากนั้นจะเดินทางไปที่ปอด แล้วไต่ขึ้นไปที่หลอดลมเพื่อให้เราไอและกลืนมันลงสู่ลำไส้เล็ก ซึ่งเป็นที่ที่มันจะเติบโตและวางไข่ต่อไป

อาการแบบไหนที่บ่งบอกว่าอาจมีพยาธิสตรองจิลอยด์

ความยากของโรคนี้คืออาการมักไม่ชัดเจนในช่วงแรก บางคนอาจมีอาการเหล่านี้ผสมปนเปกันไป:

• อาการทางผิวหนัง: ผื่นคันที่เคลื่อนที่ได้ หรือมีรอยนูนแดงที่ผิวหนังเป็นเส้นๆ เหมือนทางเดินพยาธิ
• อาการทางเดินหายใจ: ไอเรื้อรัง เจ็บคอ หรือหอบเหนื่อยในช่วงที่ตัวอ่อนไชผ่านปอด
• อาการทางลำไส้: ปวดท้อง ท้องอืด ท้องเสียสลับท้องผูก หรือมีอาการคล้ายลำไส้อักเสบเรื้อรัง

ทำไมพยาธิชนิดนี้ถึงอันตรายกว่าที่คิด

ความน่ากลัวที่สุดคือภาวะการติดเชื้อซ้ำ (Autoinfection) พยาธิบางส่วนสามารถฟักตัวเป็นตัวอ่อนได้ตั้งแต่อยู่ในลำไส้และไชทะลุผนังลำไส้ออกมาใหม่ได้เอง ทำให้แม้เราจะไม่ได้ไปสัมผัสพื้นดินเพิ่ม พยาธิก็เพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ ในตัวเรา ยิ่งไปกว่านั้น หากวันหนึ่งร่างกายอ่อนแอ หรือต้องได้รับยากดภูมิคุ้มกัน เช่น สเตียรอยด์ พยาธิเหล่านี้อาจเกิดการแพร่กระจายอย่างรวดเร็วไปทั่วร่างกาย ซึ่งนำไปสู่ภาวะติดเชื้อรุนแรงที่อันตรายถึงชีวิต

วิธีตรวจหาและจัดการกับพยาธิให้สิ้นซาก

หากสงสัยว่าตัวเองมีความเสี่ยง วิธีที่ง่ายที่สุดคือการตรวจอุจจาระเพื่อหาตัวอ่อนพยาธิ แต่เนื่องจากพยาธิชนิดนี้ตรวจพบได้ค่อนข้างยากในอุจจาระทั่วไป แพทย์อาจต้องส่งตรวจด้วยวิธีพิเศษหรือตรวจเลือดเพื่อหาภูมิต้านทานเฉพาะเจาะจง เมื่อตรวจพบแล้วการรักษาทำได้ไม่ยากด้วยการกินยาถ่ายพยาธิเฉพาะทางตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนด ซึ่งมักจะได้ผลดีและกำจัดพยาธิได้หายขาดหากกินยาต่อเนื่องอย่างเคร่งครัด

วิธีป้องกันตนเองให้ห่างไกลจากพยาธิ

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงเล็กน้อยช่วยลดความเสี่ยงได้มากครับ:

• สวมรองเท้าทุกครั้งเมื่อต้องเดินบนพื้นดินหรือพื้นที่เสี่ยง
• หมั่นล้างมือให้สะอาดและปรุงอาหารให้สุกเสมอ
• หลีกเลี่ยงการใช้ปุ๋ยคอกที่ยังไม่ผ่านการหมักกับพืชผักที่รับประทานสด
• หากมีอาการผิดปกติเรื้อรังโดยเฉพาะคนที่มีประวัติอาศัยในพื้นที่เสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยให้ชัดเจน อย่าปล่อยทิ้งไว้นานครับ