พฤติกรรมการเลียนแบบความรุนแรง: เมื่อลูกดูสื่อรุนแรงจนติดเป็นนิสัย รับมืออย่างไรให้ได้ผล?

ทำไมเด็กๆ ถึงกลายเป็นนักเลียนแบบความรุนแรง

หลายครั้งที่พ่อแม่สังเกตเห็นลูกทำท่าทางก้าวร้าว ไม่ว่าจะเป็นการทุบตีเพื่อน การหยิบของมาเหวี่ยง หรือการพูดจาข่มขู่ ทั้งที่ในบ้านเราไม่ได้มีพฤติกรรมเหล่านั้นให้เห็นเลย สิ่งที่มักจะเป็นตัวการสำคัญคือสื่อรอบตัว ทั้งจากโทรทัศน์ เกม หรือแม้แต่คลิปสั้นในโซเชียลมีเดีย พฤติกรรมการเลียนแบบความรุนแรงไม่ใช่เรื่องไกลตัว และเด็กในวัยที่กำลังเรียนรู้มักจะแยกไม่ออกว่าสิ่งที่เห็นในหน้าจอคือการแสดงหรือเรื่องจริง

กลไกสมองกับการเรียนรู้ผ่านการมองเห็น

สมองของเด็กมีเซลล์ประสาทกระจกเงา หรือ Mirror Neurons ที่ทำงานได้ไวมาก เมื่อเด็กเห็นตัวละครในเกมหรือการ์ตูนแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวซ้ำๆ สมองจะจดจำรูปแบบนั้นไว้โดยอัตโนมัติ ยิ่งถ้าสิ่งที่เห็นส่งผลให้ตัวละครนั้นได้รับชัยชนะหรือเป็นที่ยอมรับในเรื่อง เด็กก็จะตีความว่าความรุนแรงคือเครื่องมือในการแก้ปัญหาหรือการทำให้ได้มาซึ่งสิ่งที่ต้องการ

สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ควรสังเกต

หากลูกเริ่มเปลี่ยนไป ลองสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้ที่มักเกิดขึ้นหลังได้รับอิทธิพลจากความรุนแรง

• ชอบใช้กำลังตัดสินปัญหาเมื่อไม่พอใจเพื่อนหรือคนในครอบครัว
• หมกมุ่นอยู่กับการเล่นเกมที่มีเนื้อหาต่อสู้หรือฆ่าฟันเป็นเวลานาน
• มีอารมณ์หงุดหงิดฉุนเฉียวง่ายขึ้นเมื่อถูกขัดใจ
• พูดจาข่มขู่หรือใช้คำศัพท์รุนแรงที่ไม่เคยได้ยินมาก่อน

ปรับสภาพแวดล้อมเพื่อลดพฤติกรรมเลียนแบบ

หัวใจสำคัญคือการคัดกรองสื่อที่ลูกเข้าถึง พ่อแม่ควรเป็นคนเลือกเนื้อหาที่เหมาะสมกับวัย และหากต้องให้ลูกเล่นเกมหรือดูสื่อควรมีผู้ใหญ่คอยนั่งดูอยู่ด้วย เพื่อที่จะได้ช่วยชี้แนะหรืออธิบายว่าเหตุการณ์ในจอนั้นไม่ใช่วิธีที่ควรนำมาใช้ในชีวิตจริง การทำแบบนี้จะช่วยเปลี่ยนจากพฤติกรรมการเลียนแบบมาเป็นการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นแทน

เมื่อลูกเผลอทำรุนแรง ควรตักเตือนอย่างไรให้ได้ผล

แทนที่จะใช้อารมณ์หรือการตีกลับซึ่งเป็นการตอกย้ำว่าความรุนแรงคือทางออก ให้ใช้วิธีหยุดพฤติกรรมนั้นทันทีด้วยความสงบ ดึงลูกออกมาจากสถานการณ์นั้นแล้วอธิบายสั้นๆ ถึงผลกระทบที่เกิดขึ้น เช่น การที่เพื่อนเจ็บจากการถูกผลัก แทนที่จะดุว่าลูกเป็นเด็กไม่ดี ให้เน้นไปที่พฤติกรรมว่า สิ่งที่ทำนั้นทำให้ผู้อื่นเจ็บปวด และเราต้องขอโทษเพื่อให้ความสัมพันธ์กลับมาดีขึ้น

สร้างทางเลือกใหม่ในการจัดการอารมณ์

เด็กที่ใช้ความรุนแรงมักเป็นเพราะเขายังขาดทักษะในการจัดการอารมณ์โกรธ เราควรสอนให้เขารู้จักชื่อของอารมณ์ตัวเอง เช่น การบอกว่าโกรธแทนการทุบสิ่งของ การหากิจกรรมอื่นมาทดแทน เช่น การขยำกระดาษ การวิ่ง หรือการวาดรูป จะช่วยให้เด็กมีช่องทางระบายความรู้สึกที่สร้างสรรค์กว่าเดิม