พฤติกรรมการเลียนแบบความรุนแรง: เมื่อลูกเลียนแบบสิ่งที่เห็นจากหน้าจอและคนรอบข้าง

ลูกเริ่มทำท่าทางรุนแรงตามคนอื่น เกิดจากอะไรกันแน่

หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่มักตกใจเมื่อเห็นลูกเริ่มมีท่าทางก้าวร้าว ไม่ว่าจะเป็นการผลักเพื่อน การตี หรือการหยิบจับสิ่งของมาฟาดฟันเหมือนสิ่งที่เห็นในภาพยนตร์หรือเกม พฤติกรรมการเลียนแบบความรุนแรงนี้ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นกลไกการเรียนรู้ตามธรรมชาติของสมองเด็กที่กำลังพัฒนา ซึ่งหากเราเข้าใจที่มาที่ไป ก็จะสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมนี้ให้ถูกทางได้

สมองเด็กกับการจดจำพฤติกรรมผ่านการมองเห็น

เด็กมีเซลล์สมองชนิดหนึ่งที่เรียกว่า Mirror Neurons หรือเซลล์สมองกระจกเงา ทำหน้าที่สะท้อนสิ่งที่เขามองเห็นออกมาเป็นพฤติกรรม เมื่อเด็กเห็นตัวละครในสื่อหรือบุคคลใกล้ชิดแสดงออกด้วยความรุนแรงเพื่อแก้ปัญหาหรือแสดงอำนาจ สมองของเด็กจะบันทึกว่านี่คือวิธีการตอบสนองต่อสถานการณ์ต่างๆ โดยที่เขายังไม่มีวุฒิภาวะพอที่จะแยกแยะได้ว่าสิ่งไหนคือความบันเทิงและสิ่งไหนคือความรุนแรงที่ยอมรับไม่ได้

สื่อและความบันเทิง: ดาบสองคมที่ส่งผลต่ออารมณ์เด็ก

ในยุคที่เด็กเข้าถึงหน้าจอได้ง่าย การ์ตูน เกม หรือคลิปวิดีโอที่มีเนื้อหารุนแรงมักเป็นแหล่งเรียนรู้หลัก หากเด็กดูสื่อเหล่านั้นโดยไม่มีผู้ปกครองช่วยอธิบายหรือคัดกรอง สมองของเขาจะค่อยๆ เกิดความคุ้นชิน (Desensitization) ทำให้เขารู้สึกว่าความรุนแรงเป็นเรื่องปกติธรรมดา และนำไปปรับใช้เมื่อรู้สึกไม่พอใจหรือต้องการเอาชนะผู้อื่น

ปัจจัยจากสิ่งแวดล้อมและคนในครอบครัว

นอกจากสื่อแล้ว การกระทำของผู้ใหญ่ใกล้ตัวมีผลอย่างมาก หากเด็กเห็นคนในบ้านใช้ความรุนแรงในการสื่อสารหรือจัดการความขัดแย้ง เขาจะจดจำว่านั่นคือวิธีการที่ถูกต้องในการแสดงออก เด็กไม่ได้เลียนแบบแค่สิ่งที่เขาดู แต่เขากำลังเลียนแบบรูปแบบการใช้ชีวิตที่เขามองเห็นทุกวัน

วิธีปรับพฤติกรรมให้ลูกเลิกเลียนแบบความรุนแรง

• คัดกรองสื่ออย่างใกล้ชิด: จำกัดเวลาและเนื้อหาที่ลูกรับชม โดยเน้นสื่อที่มีความสร้างสรรค์และไม่มีเนื้อหาทำร้ายร่างกาย
• สื่อสารด้วยเหตุผลแทนการสั่งห้าม: เมื่อลูกทำท่าทางรุนแรง ให้เข้าไปหยุดโดยทันทีและบอกสั้นๆ ว่าการกระทำนั้นทำให้ผู้อื่นเจ็บและไม่เป็นที่ยอมรับ
• เป็นแบบอย่างที่ดีในการควบคุมอารมณ์: ผู้ใหญ่ต้องแสดงให้เห็นว่าเมื่อโกรธหรือมีปัญหา เราสามารถพูดคุยหรือถอยออกมาสงบสติอารมณ์ได้โดยไม่ใช้กำลัง
• สอนให้ลูกรู้จักชื่ออารมณ์: ช่วยให้ลูกระบุความรู้สึกตัวเองได้ เช่น บอกว่าลูกกำลังรู้สึกโกรธหรือเสียใจ แทนที่จะให้เขาแสดงออกด้วยการตี

เมื่อไหร่ที่พฤติกรรมแบบนี้กลายเป็นเรื่องที่ต้องปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

หากเด็กมีพฤติกรรมรุนแรงจนควบคุมไม่ได้ ทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่นอย่างต่อเนื่องจนส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันและการเข้าสังคม หรือมีสัญญาณความเครียดร่วมด้วย การปรึกษากุมารแพทย์ด้านพัฒนาการหรือจิตแพทย์เด็กจะช่วยให้คุณพ่อคุณแม่เข้าใจรากเหง้าของปัญหาได้ดีขึ้น และมีแนวทางแก้ไขที่ตรงจุดและเหมาะสมกับช่วงวัยของเด็กครับ