เจ็บเข่าเรื้อรังใช่ไหม? ทำความรู้จักการเสื่อมสภาพของกระดูกสะบ้าจากความผิดปกติทางชีวกลศาสตร์

ทำไมเดินขึ้นลงบันไดแล้วปวดเสียวที่หน้าเข่า

หลายคนมักบ่นกับหมอว่า เวลาเดินขึ้นบันได หรือแค่นั่งพับเพียบนานๆ ก็เริ่มรู้สึกเจ็บแปลบที่หน้าเข่า ทั้งที่ยังไม่ได้ไปกระแทกหรือล้มที่ไหนมา อาการนี้บ่อยครั้งไม่ได้เกิดจากอุบัติเหตุ แต่เป็นผลพวงจากการที่กระดูกสะบ้าของเราเคลื่อนที่ผิดจังหวะไปมาในร่องกระดูกต้นขา ซึ่งเป็นที่มาของ การเสื่อมสภาพของกระดูกสะบ้าจาก ปัญหาทางชีวกลศาสตร์ที่หลายคนมองข้าม

กลไกธรรมชาติที่ทำงานผิดเพี้ยนไปได้อย่างไร

ปกติแล้วกระดูกสะบ้าจะมีหน้าที่เหมือนลูกรอกที่คอยช่วยให้กล้ามเนื้อต้นขาทำงานได้เต็มประสิทธิภาพเวลาที่เรางอหรือเหยียดเข่า แต่ในชีวิตประจำวัน กล้ามเนื้อรอบสะโพกที่อ่อนแอ หรือกล้ามเนื้อต้นขาด้านนอกที่ตึงเกินไป อาจดึงรั้งให้สะบ้าเคลื่อนตัวเบี้ยวไปจากร่องที่ควรจะเป็น เมื่อสะบ้าครูดกับกระดูกต้นขาในองศาที่ผิดไปเรื่อยๆ เป็นเวลานาน ผิวข้อด้านหลังสะบ้าก็จะค่อยๆ สึกกร่อนและอักเสบจนเกิดความเจ็บปวดในที่สุด

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าสะบ้ากำลังมีปัญหา

อาการเด่นที่หมอพบบ่อยในคนไข้กลุ่มนี้ ได้แก่:

• เจ็บหน้าเข่าชัดเจนเวลาเดินขึ้นลงบันได หรือทางลาดชัน
• มีเสียงก๊อบแก๊บหรือเสียงขัดในข้อเข่าเวลาเคลื่อนไหว
• ปวดเข่าอย่างมากหลังจากนั่งท่าเดียวนานๆ เช่น นั่งทำงานในออฟฟิศ หรือนั่งในรถเป็นเวลานาน
• รู้สึกเหมือนเข่าไม่มีแรงหรือเข่าอ่อนในบางจังหวะที่ก้าวเดิน

ปรับสมดุลร่างกายด้วยการทำกายภาพบำบัด

หัวใจสำคัญของการรักษาไม่ใช่การกินยาแก้ปวดไปวันๆ แต่คือการแก้ไขความผิดปกติที่โครงสร้าง การเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต้นขาด้านใน (VMO) ให้ทำงานสมดุลกับกล้ามเนื้อด้านนอก รวมถึงการยืดกล้ามเนื้อสะโพกและเอ็นข้างเข่าที่ตึงตัว จะช่วยประคองให้สะบ้ากลับมาวิ่งอยู่ในร่องที่เหมาะสมและลดการเสียดสีลงได้

วิธีดูแลตัวเองให้ห่างไกลจากปัญหาเข่าเสื่อมก่อนวัย

การปรับพฤติกรรมคือสิ่งที่ต้องทำควบคู่ไปกับการรักษา หากต้องนั่งทำงานนานๆ ให้พยายามเปลี่ยนท่าบ่อยๆ หรือลุกขึ้นยืนยืดเหยียดบ้าง หลีกเลี่ยงการนั่งยองๆ หรือพับเพียบนานเกินไป หากมีอาการปวดเฉียบพลัน การประคบเย็นบริเวณหน้าเข่าประมาณ 10-15 นาทีจะช่วยลดการอักเสบได้ดีกว่าการปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรัง

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมออย่างจริงจัง

หากลองปรับท่าทางและยืดเหยียดกล้ามเนื้อแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือเข่าเริ่มมีอาการบวมแดงจนเดินกะเผลก หมอแนะนำว่าไม่ควรปล่อยไว้จนกระดูกอ่อนหลังสะบ้าสึกไปมากกว่านี้ การตรวจร่างกายเชิงลึกด้วยการวิเคราะห์การเดินหรือภาพถ่ายเอกซเรย์จะช่วยให้ทราบจุดบกพร่องที่ชัดเจน เพื่อการวางแผนฟื้นฟูที่ตรงจุดก่อนที่จะกลายเป็นเข่าเสื่อมถาวรในอนาคต