เจาะลึกเรื่องการใช้ยากดภูมิคุ้มกันเพื่อควบคุมโรคแบบเข้าใจง่าย

ยากดภูมิคุ้มกันคืออะไร ทำไมเราถึงต้องใช้

เวลาที่หมอคุยกับคนไข้เรื่องการใช้ยากดภูมิคุ้มกันเพื่อควบคุมโรค หลายคนมักจะมีความกังวลใจ เพราะฟังชื่อแล้วดูน่ากลัวเหมือนเรากำลังไปลดความแข็งแรงของร่างกาย แต่ในความเป็นจริงแล้ว ร่างกายของคนเราบางครั้งก็ทำงานผิดพลาดจนกลับมาทำร้ายตัวเอง หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าโรคแพ้ภูมิตัวเอง ซึ่งยากลุ่มนี้แหละครับที่จะเข้ามาทำหน้าที่เป็นเบรกคอยดึงให้ภูมิคุ้มกันที่ทำงานหนักเกินไปกลับมาอยู่ในระดับที่สมดุลอีกครั้ง

โรคแบบไหนบ้างที่ต้องพึ่งพายากดภูมิคุ้มกัน

โดยส่วนใหญ่หมอจะสั่งจ่ายยากลุ่มนี้ให้กับคนไข้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ เช่น

• โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ ที่ภูมิคุ้มกันไปทำลายเยื่อหุ้มข้อต่อ
• โรคพุ่มพวงหรือโรค SLE ที่ภูมิคุ้มกันไปทำลายอวัยวะภายใน
• โรคในกลุ่มลำไส้อักเสบเรื้อรัง
• การป้องกันร่างกายต่อต้านอวัยวะใหม่ในกลุ่มคนไข้ที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ

เป้าหมายหลักคือการลดอาการอักเสบและป้องกันไม่ให้เนื้อเยื่อของร่างกายเสียหายไปมากกว่าเดิม

กลไกการทำงานของยาในร่างกายเรา

ลองจินตนาการว่าภูมิคุ้มกันของเราคือทหารที่คอยปกป้องบ้าน แต่ในโรคเหล่านี้ ทหารเกิดเข้าใจผิดว่าอวัยวะในบ้านเราคือศัตรู จึงพากันระดมยิงปืนใส่ไม่หยุด ยาที่เราใช้เข้าไปมีหน้าที่เหมือนการเข้าไปสั่งให้ทหารเหล่านี้พักผ่อนบ้าง หรือลดจำนวนทหารที่กำลังคลุ้มคลั่งลง เพื่อให้สถานการณ์ภายในร่างกายกลับมาสงบสุข การเลือกใช้ยากลุ่มนี้หมอต้องพิจารณาอย่างละเอียด เพราะแต่ละชนิดมีวิธีออกฤทธิ์ที่ต่างกัน บางชนิดกดภูมิรวมๆ บางชนิดเจาะจงเฉพาะตัวการที่ทำให้เกิดปัญหา

สิ่งที่คนไข้ต้องระวังเป็นพิเศษเมื่อต้องกินยาต่อเนื่อง

เมื่อเรากินยาเพื่อลดภูมิคุ้มกัน สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้คือเราจะติดเชื้อได้ง่ายขึ้น เพราะทหารที่เคยเฝ้าบ้านถูกลดกำลังลง ดังนั้นการดูแลตัวเองจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก

• หลีกเลี่ยงการคลุกคลีกับคนที่ไม่สบายหรือมีอาการไอจาม
• ล้างมือบ่อยๆ และรักษาความสะอาดของอาหารและน้ำดื่ม
• สังเกตอาการผิดปกติของตัวเอง เช่น มีไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว หรือมีแผลที่หายช้าผิดปกติ
• ห้ามหยุดยาหรือปรับลดขนาดยาด้วยตัวเองเด็ดขาด เพราะอาจทำให้โรคกลับมากำเริบอย่างรุนแรง

การติดตามผลการรักษาและตรวจเลือดสำคัญอย่างไร

การใช้ยากดภูมิคุ้มกันไม่ใช่เรื่องที่จะสั่งยาแล้วจบไป แต่ต้องมีการติดตามผลอย่างใกล้ชิด หมอจำเป็นต้องนัดตรวจเลือดและตรวจร่างกายเป็นระยะ เพื่อดูว่ายาที่กินไปนั้นคุมโรคได้ดีแค่ไหน และส่งผลข้างเคียงต่อตับ ไต หรือเม็ดเลือดของเราหรือไม่ การสื่อสารกับหมอเจ้าของไข้อย่างตรงไปตรงมาหากรู้สึกผิดปกติ เป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้คนไข้ใช้ชีวิตได้ตามปกติแม้จะมีโรคประจำตัวเหล่านี้อยู่ครับ