อัลตราซาวด์ช่องท้อง: ตรวจอะไรบ้าง ทำไมหมอถึงแนะนำให้มาเช็กร่างกาย

ตรวจคัดกรองด้วยอัลตราซาวด์ช่องท้อง คืออะไรกันแน่?

เวลาที่หมอแนะนำให้คนไข้ลองตรวจช่องท้องดูหน่อย หลายคนมักจะนึกภาพไม่ออกว่ามันคืออะไร เจ็บไหม หรือต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้าง จริงๆ แล้วเจ้าเครื่องนี้ก็คือการใช้คลื่นเสียงความถี่สูงส่งเข้าไปสะท้อนอวัยวะภายในของเรา แล้วแปลงออกมาเป็นภาพบนหน้าจอคอมพิวเตอร์แบบเรียลไทม์ ทำให้หมอเห็นตับ ไต ม้าม ถุงน้ำดี ตับอ่อน และหลอดเลือดใหญ่ในท้องได้อย่างชัดเจนโดยไม่ต้องผ่าตัดหรือเจาะเลือดเลยแม้แต่น้อย

ใครบ้างที่ควรนอนให้หมอตรวจท้องด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง

คนไข้หลายคนชอบถามว่า ถ้าไม่ได้ปวดท้องอะไรเลย จำเป็นต้องตรวจไหม หมอมักจะบอกเสมอว่าโรคตับหรือนิ่วในถุงน้ำดีหลายชนิดในช่วงแรกมักไม่มีอาการเตือนใดๆ ทั้งสิ้น การตรวจนี้จึงเหมาะมากสำหรับกลุ่มคนเหล่านี้

• คนที่มีอายุเกิน 35 ปีขึ้นไป: เพราะอวัยวะภายในเริ่มมีความเสื่อมตามวัย การตรวจเช็กประจำปีช่วยให้เจอความผิดปกติได้ตั้งแต่เนิ่นๆ
• สายกินจุกจิกและชอบของมันๆ: คนที่ชอบกินอาหารไขมันสูงเป็นประจำ มีความเสี่ยงเรื่องไขมันพอกตับหรือนิ่วในถุงน้ำดีสูงมาก
• คนที่น้ำหนักเกินเกณฑ์: โรคอ้วนลงพุงมักมาพร้อมกับภาวะไขมันตับ ซึ่งปล่อยไว้นานอาจกลายเป็นตับอักเสบเรื้อรังได้
• คนที่มีอาการจุกเสียด แน่นท้องเรื้อรัง: ท้องอืดบ่อย อาหารไม่ย่อย หาสาเหตุไม่ชัดเจน การตรวจช่องท้องช่วยตัดประเด็นเรื่องโรคร้ายในอวัยวะภายในออกไปได้เยอะ

ตรวจครั้งเดียว เห็นอะไรข้างในท้องเราบ้าง?

หลายคนตื่นเต้นว่านอนแป๊บเดียวจะได้รู้อะไรบ้าง หมอจะไล่ดูทีละอวัยวะสำคัญให้ฟัง

เช็กสภาพตับและทางเดินน้ำดี

เราจะดูว่าเนื้อตับเนียนดีไหม มีไขมันแทรกหนาแน่นแค่ไหน มีก้อนเนื้อหรือซีสต์ซ่อนอยู่หรือเปล่า รวมถึงท่อน้ำดีและถุงน้ำดีว่ามีนิ่วอุดตันหรือผนังหนาตัวผิดปกติไหม

ตรวจสุขภาพไตทั้งสองข้าง

ดูขนาดรูปร่างของไตว่าปกติไหม มีนิ่วในไต กรวยไตอักเสบ หรือมีถุงน้ำที่เรียกว่าซีสต์ซ่อนอยู่หรือเปล่า ซึ่งพวกนี้ถ้าไม่ตรวจก็จะไม่รู้เลยจนกว่าจะแสดงอาการปวดรุนแรง

สำรวจม้ามและหลอดเลือดช่องท้อง

ม้ามมีขนาดโตเกินไปหรือไม่ ซึ่งอาจบ่งบอกถึงโรคเลือดบางชนิด และดูหลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องว่ามีภาวะโป่งพองที่เป็นอันตรายร้ายแรงหรือไม่

เคล็ดลับเตรียมตัวก่อนนอนเตียงตรวจ เพื่อผลลัพธ์ที่แม่นยำที่สุด

การเตรียมตัวให้ดีก่อนมาตรวจสำคัญมาก เพราะลมในท้องและอาหารเป็นอุปสรรคตัวฉกาจของคลื่นเสียง

• งดอาหารและน้ำอย่างน้อย 6 ชั่วโมง: ควรงดมื้ออาหารก่อนมาตรวจ เพื่อให้ถุงน้ำดีขยายตัวเต็มที่และลดปริมาณแก๊สในลำไส้ที่จะบังภาพอวัยวะอื่นๆ
• ดื่มน้ำเปล่าและกลั้นปัสสาวะ: ในกรณีที่ต้องการดูมดลูก รังไข่ หรือต่อมลูกหมาก การอั้นปัสสาวะจะช่วยดันลำไส้ให้พ้นทาง ทำให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น
• ใส่เสื้อผ้าหลวมๆ สบายๆ: เลือกชุดที่เลิกขึ้นหรือถอดง่าย เพื่อความสะดวกในการทาเจลเย็นๆ บนหน้าท้อง

ความต่างระหว่างการตรวจช่องท้องส่วนบนและส่วนล่าง

เวลาหมอส่งตรวจ บางทีจะเขียนว่าส่วนบน บางทีก็ส่วนล่าง มันต่างกันตรงนี้นี่เอง

ตรวจช่องท้องส่วนบน

เน้นดูอวัยวะสำคัญที่อยู่ใต้ซี่โครงลงมาถึงสะดือ เช่น ตับ ถุงน้ำดี ตับอ่อน ม้าม และไต เหมาะกับคนที่มีอาการแน่นท้อง จุกเสียด สงสัยโรคตับหรือนิ่วในถุงน้ำดี

ตรวจช่องท้องส่วนล่าง

เน้นดูอวัยวะในอุ้งเชิงกราน เช่น กระเพาะปัสสาวะ มดลูก รังไข่ ต่อมลูกหมาก และลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย เหมาะกับคนที่มีปัญหาเรื่องระบบขับถ่าย ปัสสาวะผิดปกติ หรือปวดท้องน้อยเรื้อรัง

อัลตราซาวด์ปกติ แปลว่าเราปลอดภัยจากโรคร้ายร้อยเปอร์เซ็นต์จริงหรือ?

นี่คือคำถามที่หมอต้องอธิบายให้คนไข้เข้าใจบ่อยที่สุด การที่ผลตรวจบอกว่าปกติ แปลว่าในวันนั้นเวลานั้น เราไม่พบก้อนเนื้อ นิ่ว หรือความผิดปกติขนาดใหญ่ที่เครื่องมือจะมองเห็น แต่ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีโรคเกิดขึ้นในอนาคต การดูแลตัวเอง กินอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกาย และมาตรวจเช็กร่างกายสม่ำเสมอทุกปี จึงยังเป็นสิ่งที่จำเป็นที่สุดสำหรับทุกคน