อัลตราซาวด์ช่องท้อง: ตรวจเช็กความผิดปกติภายในที่มองไม่เห็น

หลายคนเวลามาตรวจสุขภาพประจำปี มักจะเลือกแค่การเจาะเลือด เอกซเรย์ปอด แล้วก็กลับบ้าน แต่พอหมอถามว่าแล้วตับ ไต ม้าม ข้างในเป็นอย่างไรบ้าง หลายคนมักจะนิ่งคิดไปเพราะไม่เคยตรวจช่องท้องเลย ทั้งที่ความจริงแล้ว อวัยวะสำคัญส่วนใหญ่ในร่างกายเราซ่อนอยู่ใต้หน้าท้องนี่เอง

การตรวจคัดกรองด้วยอัลตราซาวด์ช่องท้อง คืออะไรและทำไมถึงสำคัญ

การตรวจคัดกรองด้วยอัลตราซาวด์ช่องท้องเป็นการใช้คลื่นเสียงความถี่สูงส่งผ่านผิวหนังเข้าไปสะท้อนกับอวัยวะภายใน ทำให้เราเห็นภาพอวัยวะต่างๆ บนจอคอมพิวเตอร์แบบเรียลไทม์ วิธีนี้ไม่มีรังสีอันตราย ไม่เจ็บตัว และใช้เวลาไม่นาน แต่กลับช่วยให้หมอเห็นหน้าตา ขนาด และความผิดปกติเบื้องต้นของอวัยวะได้ดีมากๆ เหมือนการส่องดูว่าข้างในบ้านของเรามีอะไรชำรุดเสียหายบ้างก่อนที่จะลุกลามใหญ่โต

เช็กความพร้อมก่อนนอนเตียงตรวจ: ต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้าง

หลายคนกังวลว่าการตรวจนี้จะต้องเตรียมตัวยุ่งยากหรือเปล่า ความจริงแล้วง่ายมากแต่มีข้อปฏิบัติสำคัญที่ไม่ควรละเลยเพื่อให้ภาพที่ได้ชัดเจนที่สุด

• งดน้ำและอาหาร: โดยทั่วไปต้องงดอาหารและน้ำอย่างน้อย 6 ถึง 8 ชั่วโมงก่อนตรวจ เพื่อไม่ให้มีอาหารและแก๊สในกระเพาะอาหารและลำไส้มาบดบังตับหรือถุงน้ำดีที่อยู่ข้างใต้
• การตรวจช่องท้องส่วนล่าง: หากแพทย์ต้องการดูมดลูก รังไข่ ต่อมลูกหมาก หรือกระเพาะปัสสาวะ อาจต้องดื่มน้ำเปล่ามากๆ และกลั้นปัสสาวะไว้ เพื่อให้กระเพาะปัสสาวะที่พองตัวช่วยดันลำไส้และทำให้มองเห็นอวัยวะอุ้งเชิงกรานได้ชัดเจนขึ้น

ตรวจอะไรบ้างในท้องของเรา: บน ล่าง หรือจัดเต็มทีเดียว

เวลาหมอสั่งตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้อง เรามักจะแบ่งออกเป็น 2 แบบหลักๆ ตามความเหมาะสมและอาการของคนไข้

ตรวจช่องท้องส่วนบน: ดูตับ ไต ไส้พุง และถุงน้ำดี

การตรวจส่วนนี้จะเน้นไปที่ตับ ถุงน้ำดี ท่อน้ำดี ตับอ่อน ม้าม และไตทั้งสองข้าง เหมาะสำหรับการคัดกรองโรคไขมันพอกตับ นิ่วในถุงน้ำดี ก้อนเนื้อที่ตับ หรือภาวะไตบวมน้ำ ซึ่งโรคเหล่านี้มักจะไม่แสดงอาการในระยะแรก

ตรวจช่องท้องส่วนล่าง: เจาะลึกระบบ ทางเดินปัสสาวะ และมดลูกต่อมลูกหมาก

การตรวจส่วนนี้จะมองลงมาข้างล่างหน่อย เน้นดูมดลูก รังไข่ในผู้หญิง ต่อมลูกหมากในผู้ชาย รวมถึงกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย เพื่อหาความผิดปกติเช่น เนื้องอกมดลูก นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ หรือต่อมลูกหมากโต

โรคอะไรบ้างที่อัลตราซาวด์ช่วยชีวิตและบอกความจริงเราได้

เครื่องมือตัวนี้ไม่ได้ตรวจเจอแค่โรคร้ายแรงอย่างมะเร็งระยะเริ่มต้นเท่านั้น แต่ยังช่วยบอกปัญหาใกล้ตัวที่คนไทยเป็นกันเยอะมาก เช่น

• ไขมันพอกตับ: ภัยเงียบจากการกินหวานและแป้งสะสม ที่ปล่อยไว้นานอาจกลายเป็นตับแข็งได้
• นิ่วในถุงน้ำดี: บางคนแน่นท้องหลังกินอาหารมันๆ นึกว่าเป็นโรคกระเพาะ ที่แท้มีก้อนนิ่วซ่อนอยู่
• ซีสต์หรือเนื้องอกที่ไตและตับ: ซึ่งส่วนใหญ่ถ้าเจอตั้งแต่ก้อนยังมีขนาดเล็ก การรักษาก็จะง่ายและมีโอกาสหายขาดสูงมาก

ใครบ้างที่ควรลุกขึ้นมาตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องโดยเร็ว

ถ้าคุณเป็นคนหนึ่งที่มีพฤติกรรมชอบกินของมันๆ ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ มีน้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน หรือมีอายุเข้าเลข 4 แล้ว การรอให้มีอาการปวดท้องแล้วค่อยมาตรวจอาจจะช้าเกินไป การตรวจคัดกรองตั้งแต่ยังไม่มีอาการ คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด เพราะหากเจอความผิดปกติ เราจะได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือรักษาได้ทันท่วงทีก่อนที่โรคจะเดินทางไปไกลเกินแก้