อัลตราซาวด์ช่องท้อง: ตรวจอะไรบ้าง ทำไมหมอถึงแนะนำให้เช็คร่างกายส่วนนี้

หลายคนเวลามาตรวจสุขภาพประจำปี มักจะคุ้นเคยกับการเจาะเลือด ตรวจปัสสาวะ หรือเอ็กซเรย์ปอด แต่พอพูดถึงการตรวจช่องท้องด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง หลายคนอาจจะยังลังเลว่าตัวเองจำเป็นต้องตรวจจริงไหม หรือรอให้มีอาการเจ็บปวดก่อนค่อยมาดี ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน อยากเล่าให้ฟังว่า อุปกรณ์ตัวนี้เปรียบเสมือนไฟฉายวิเศษที่ช่วยส่องดูอวัยวะภายในของเรา โดยไม่ต้องเจ็บตัว ไม่ใช้เข็ม และไม่มีรังสีอันตรายเลย

ตรวจช่องท้องส่วนบนกับส่วนล่าง ต่างกันอย่างไรและเชอะไรบ้าง?

เวลาเราพูดถึงการอัลตราซาวด์ช่องท้อง หมอจะแบ่งออกเป็นสองโซนหลักๆ เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนและครอบคลุมโรคที่อาจแอบซ่อนอยู่ โดยโซนแรกคือช่องท้องส่วนบน ซึ่งเปรียบเสมือนห้องเครื่องสำคัญของร่างกาย

ส่องดูตับ ไต ถุงน้ำดี และตับอ่อน

การตรวจโซนบนนี้จะช่วยให้เราเห็นเนื้อตับชัดเจน ว่ามีไขมันพอกตับ ก้อนเนื้อ หรือผังผืดรบกวนอยู่หรือไม่ รวมถึงตรวจเช็กท่อน้ำดีและนิ่วในถุงน้ำดี ซึ่งเป็นจุดที่หลายคนมักมีปัญหาเงียบๆ โดยไม่รู้ตัว นอกจากนี้ยังมองเห็นม้ามและไตทั้งสองข้างว่ามีขนาดปกติหรือมีกรวยไตอักเสบ นิ่วในไต ซ่อนอยู่หรือเปล่า

เช็กมดลูก รังไข่ ต่อลูกหมาก และลำไส้ใหญ่ส่วนล่าง

ส่วนการตรวจช่องท้องส่วนล่าง จะเน้นไปที่อวัยวะในอุ้งเชิงกราน สำหรับคุณผู้หญิงจะช่วยดูมดลูกและรังไข่ว่ามีเนื้องอก ช็อกโกแลตซีสต์ หรือติ่งเนื้อผิดปกติไหม ส่วนคุณผู้ชายก็ใช้ดูต่อลูกหมากโต รวมถึงกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ใหญ่ส่วนล่างบางส่วนด้วย

อาการแบบไหนที่เตือนว่าคุณควรมาทำอัลตราซาวด์ช่องท้องด่วน

ต่อให้ยังไม่ถึงรอบตรวจสุขภาพประจำปี แต่ถ้าเริ่มมีสัญญาณเตือนบางอย่าง ร่างกายกำลังบอกเราว่าควรส่งเสียงให้หมอช่วยตรวจดูข้างในได้แล้ว อาการเหล่านี้ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้เด็ดขาด

• จุกแน่นท้องเรื้อรัง แน่นชายโครงขวาบ่อยๆ โดยเฉพาะหลังทานอาหารมันๆ
• ปวดท้องน้อยเรื้อรังโดยหาสาเหตุที่ชัดเจนไม่ได้ หรือประจำเดือนมาผิดปกติปวดท้องรุนแรง
• คลำเจอก้อนเนื้อบริเวณหน้าท้อง หรือรู้สึกว่าท้องโตขึ้นโดยน้ำหนักตัวไม่ได้เพิ่มขึ้น
• ผลตรวจเลือดประจำปีพบว่าค่าการทำงานของตับสูงขึ้นผิดปกติ หรือมีภาวะเสี่ยงโรคไขมันพอกตับ

เตรียมตัวอย่างไรก่อนนอนให้หมอตรวจคลื่นเสียง

การเตรียมตัวก่อนมาตรวจถือว่าสำคัญมาก เพราะมีผลโดยตรงต่อความชัดเจนของภาพที่ปรากฏบนจอ หากเตรียมตัวมาไม่ดี ลมในท้องอาจบังอวัยวะสำคัญจนทำให้หมออ่านผลพลาดได้

งดน้ำและอาหารกี่ชั่วโมงก่อนตรวจช่องท้องส่วนบน

สำหรับการอัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบน จำเป็นต้องอดอาหารและน้ำอย่างน้อย 6 ถึง 8 ชั่วโมงก่อนเวลานัด เพื่อให้ถุงน้ำดีขยายตัวเต็มที่และลดปริมาณแก๊สในกระเพาะอาหารและลำไส้ แต่ถ้าเป็นการตรวจช่องท้องส่วนล่างอย่างเดียว อาจต้องดื่มน้ำเปล่ามากๆ และกลั้นปัสสาวะไว้ เพื่อให้กระเพาะปัสสาวะขยายตัวช่วยดันลำไส้ ทำให้มองเห็นมดลูกหรือต่อลูกหมากได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

ข้อจำกัดที่ควรรู้ อัลตราซาวด์ไม่ใช่ยาวิเศษที่เห็นทุกอย่างร้อยเปอร์เซ็นต์

แม้เครื่องมือนี้จะมีประโยชน์มหาศาล แต่หมอต้องบอกตามตรงว่ามันก็มีข้อจำกัด โดยเฉพาะอวัยวะที่เป็นโพรงหรือมีลมข้างในมากๆ เช่น ลำไส้เล็กหรือลำไส้ใหญ่บางส่วน คลื่นเสียงจะไม่ค่อยชอบลม ทำให้การมองเห็นแผลหลุมหรือติ่งเนื้อขนาดเล็กทำได้ยาก ในกรณีนั้นอาจต้องอาศัยการส่องกล้องตรวจร่วมด้วย ถึงจะให้ผลที่แม่นยำที่สุด