กังวลใจไหมกับการต้องล้างแผลและเปลี่ยนถุงระบายของด้วยตัวเองที่บ้าน?
เวลาที่คนในครอบครัวหรือตัวเราเองต้องกลับมาพักฟื้นต่อที่บ้าน พร้อมกับแผลผ่าตัดและสายระบายของเหลว เชื่อว่าหลายคนคงมีความรู้สึกกังวลใจไม่น้อย กลัวว่าจะทำแผลไม่สะอาด กลัวแผลติดเชื้อ หรือกลัวว่าจะทำอะไรผิดพลาดจนเจ็บแผล การดูแลแผลและถุงระบายของดูเหมือนเป็นเรื่องยุ่งยากและน่ากลัวสำหรับคนที่ไม่เคยทำมาก่อน แต่ถ้าเราเข้าใจขั้นตอนที่ถูกต้องและมีความสะอาดเป็นหัวใจสำคัญ การดูแลแผลเหล่านี้จะกลายเป็นเรื่องที่เราทำได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยขึ้นอย่างแน่นอน
อุปกรณ์ต้องพร้อม มือต้องสะอาด: ก้าวแรกสู่ความปลอดภัย
ก่อนที่เราจะเริ่มลงมือทำความสะอาดแผลหรือยุ่งเกี่ยวกับสายระบาย สิ่งที่สำคัญที่สุดที่หมอมักจะเน้นย้ำเสมอก็คือความสะอาดของมือและอุปกรณ์รอบตัว เพราะแผลผ่าตัดและช่องทางใส่สายระบายคือประตูเปิดที่เชื้อโรคสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายที่สุด
- ล้างมือให้สะอาดหมดจด: ฟอกสบู่และล้างมือด้วยน้ำสะอาดอย่างน้อย 20 วินาที หรือใช้เจลแอลกอฮอล์ล้างมือก่อนเริ่มทำแผลทุกครั้ง
- เตรียมมุมทำงานให้สะอาด: เลือกโต๊ะหรือพื้นที่ราบที่แห้ง ปราศจากฝุ่น และไม่มีสัตว์เลี้ยงวิ่งผ่าน เช็ดทำความสะอาดพื้นผิวนั้นก่อนวางชุดทำแผล
- ตรวจสอบวันหมดอายุของอุปกรณ์: น้ำเกลือล้างแผล ผ้าก๊อซ และอุปกรณ์ต่างๆ ต้องอยู่ในสภาพสมบูรณ์ ไม่ฉีกขาดและยังไม่หมดอายุ
ขั้นตอนการล้างแผลผ่าตัด: ทำความสะอาดอย่างไรไม่ให้แผลช้ำ
การล้างแผลไม่ได้หมายความว่าต้องถูแรงๆ เพื่อให้แผลสะอาด แต่เป็นการชะล้างคราบสกปรกและสิ่งคัดหลั่งออกเบาๆ เพื่อให้เนื้อเยื่อใหม่เติบโตได้ดี โดยมีหลักการทำจากจุดที่สะอาดที่สุดออกสู่จุดที่สกปรกที่สุด
- เปิดแผลอย่างระมัดระวัง: ลอกผ้าปิดแผลเก่าออกเบาๆ หากผ้าก๊อซติดแผล ให้ใช้น้ำเกลือหยด ics ชุ่มเพื่อให้ผ้าหลุดง่ายขึ้น ห้ามดึงกระชากเด็ดขาดเพราะจะทำให้แผลฉีกและเจ็บ
- เช็ดรอบแผลด้วยความนุ่มนวล: ใช้สำลีหรือผ้าก๊อซชุบน้ำเกลือปราศจากเชื้อ (Normal Saline) เช็ดผิวหนังรอบแผลออกด้านนอก
- ทำความสะอาดแนวแผล: ใช้ผ้าก๊อซชุบน้ำเกลือหมาดๆ เช็ดแนวแผลจากหัวแผลไปท้ายแผลในทิศทางเดียว ห้ามเช็ดวนกลับไปกลับมาเพราะจะนำเชื้อโรคกลับมาที่เดิม
- ซับให้แห้งสนิท: ใช้ผ้าก๊อซแห้งซับเบาๆ บริเวณแผลให้แห้งสนิทก่อนปิดแผล เพราะความชื้นแฉะอาจทำให้แผลหายช้าและเกิดการอักเสบได้
ศิลปะการเปลี่ยนถ่ายถุงระบายของ: ป้องกันการติดเชื้อเข้าสู่ร่างกาย
ผู้ป่วยหลายคนที่มีแผลผ่าตัดใหญ่หรือมีการคั่งของของเหลวในร่างกาย จะต้องมีสายยางต่อจากตัวแผลออกมายังถุงระบายของ (เช่น ถุงระบายเลือดหรือถุงระบายน้ำเหลือง) การดูแลถุงเหล่านี้ต้องทำด้วยความระมัดระวังสูงสุดเพื่อไม่ให้สายหลุดหรือติดเชื้อย้อนกลับเข้าไปข้างใน
วิธีเทของเหลวออกจากถุงระบายแบบไม่ให้หกเลอะเทอะ
เราควรหมั่นสังเกตปริมาณของเหลวในถุงและเททิ้งเมื่อปริมาณถึงขีดที่กำหนด หรือประมาณครึ่งหนึ่งของถุง โดยสวมถุงมือสะอาดทุกครั้ง เปิดจุกก๊อกที่ก้นถุงโดยระวังไม่ให้ปลายก๊อกไปสัมผัสกับภาชนะรองรับ เทของเหลวลงในภาชนะ วัดปริมาณและสังเกตลักษณะ สี หรือกลิ่นของของเหลวเพื่อเก็บบันทึกไว้บอกแพทย์ จากนั้นใช้สำลีชุบแอลกอฮอล์เช็ดทำความสะอาดจุกก๊อกให้สะอาดก่อนปิดล็อกให้สนิทตามเดิม
การดูแลสายระบายไม่ให้พับงอหรือดึงรั้ง
ตัวสายระบายที่คาอยู่ต้องไม่มีการหัก พับ หรือถูกดึงรั้งเวลานอนหรือพลิกตัว เวลาลุกเดินให้หาที่หนีบถุงระบายติดไว้กับเสื้อผ้าในระดับที่ต่ำกว่าตำแหน่งแผลเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้ของเหลวไหลย้อนกลับเข้าไปในร่างกาย ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการติดเชื้อในแผลผ่าตัด
สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ควรพามาพบแพทย์ด่วน
แม้เราจะดูแลทำความสะอาดอย่างดีที่สุดแล้ว แต่บางครั้งภาวะแทรกซ้อนก็อาจเกิดขึ้นได้ หากสังเกตพบอาการเหล่านี้ ควรรีบมาพบแพทย์โดยไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดเดิม
- แผลอักเสบติดเชื้อ: มีอาการบวม แดง ร้อน บริเวณแผลมากขึ้นเรื่อยๆ หรือมีอาการปวดรุนแรงขึ้นกว่าเดิม
- มีหนองไหล: พบหนองสีเหลืองข้น สีเขียว หรือมีกลิ่นเหม็นผิดปกติซึมออกมาจากแผลหรือรอบรูสายระบาย
- ของเหลวเปลี่ยนสี: ของเหลวในถุงระบายเปลี่ยนจากสีจางๆ เป็นเลือดสดปริมาณมาก หรือมีหนองปนออกมา
- ไข้สูง: ผู้ป่วยมีอาการไข้หนาวสั่นร่วมด้วย ซึ่งมักเป็นสัญญาณบ่งบอกว่ามีการติดเชื้อในกระแสเลือดหรือในแผล
- อุบัติเหตุกับสายระบาย: สายระบายหลุดออกมาเอง หรือมีรอยรั่วซึมที่ตัวถุงและสายยาง ห้ามดันสายกลับเข้าไปเองเด็ดขาด
การดูแลต่อเนื่องคือกุญแจสำคัญให้แผลหายดี
การล้างแผลและการเปลี่ยนถุงระบายของอาจดูน่ากลัวในสัปดาห์แรกๆ แต่เมื่อทำเป็นประจำ เราจะเริ่มคุ้นมือและมีความชำนาญมากขึ้น สิ่งสำคัญคือความสม่ำเสมอ ความสะอาด และการสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกายอย่างใกล้ชิด หากมีความกังวลหรือพบสิ่งผิดปกติ ทีมแพทย์และพยาบาลที่คลินิกพร้อมให้คำแนะนำเสมอ เพื่อให้ช่วงเวลาพักฟื้นที่บ้านผ่านไปได้อย่างราบรื่นและปลอดภัยที่สุด
