ทำไมคนเป็นตับอักเสบเรื้อรังถึงห้ามขาดการตรวจคัดกรองมะเร็งตับ

เวลาตรวจเจอโรคตับอักเสบเรื้อรัง ไม่ว่าจะเป็นไวรัสตับอักเสบ B หรือ C หลายคนมักจะกังวลและตั้งคำถามว่าชีวิตหลังจากนี้จะต้องระวังอะไรบ้าง หมอเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับ เพราะตับเป็นอวัยวะที่ทำงานหนักเงียบๆ โดยไม่ค่อยบ่น เมื่อเกิดการอักเสบเรื้อรังสะสมเป็นเวลานาน เนื้อเยื่อตับจะค่อยๆ เกิดแผลเป็นหรือพังผืดจนกลายเป็นตับแข็ง ซึ่งจุดนี้เองที่เป็นทางผ่านสำคัญทำให้เซลล์ตับเปลี่ยนแปลงไปเป็นมะเร็งได้ง่ายขึ้นโดยที่เราไม่รู้ตัว

ตับอักเสบเรื้อรังกับความเสี่ยงเรื่องมะเร็งตับเกี่ยวข้องกันอย่างไร

เวลาที่ตับอักเสบต่อเนื่อง เซลล์ตับจะพยายามซ่อมแซมตัวเองครั้งแล้วครั้งเล่า กระบวนการซ่อมแซมที่เกิดขึ้นซ้ำๆ นานเป็นสิบปีนี้เองที่อาจทำให้รหัสพันธุกรรมในเซลล์ผิดเพี้ยนไป กลายเป็นก้อนเนื้อร้ายขึ้นมา สิ่งที่น่ากลัวคือ มะเร็งตับระยะเริ่มต้นมักจะไม่แสดงอาการอะไรเลย คนไข้หลายคนยังรู้สึกแข็งแรงดี กินได้นอนหลับปกติ แต่มารู้ตัวอีกทีก็ต่อเมื่อก้อนเนื้อโตมากจนมีอาการปวดท้องหรือตัวเหลืองตาเหลือง ซึ่งมักจะเป็นระยะลุกลามแล้ว การรอให้มีอาการจึงไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัยสำหรับการดูแลตับครับ

ตรวจคัดกรองบ่อยแค่ไหน และต้องตรวจอะไรบ้าง

เพื่อให้เรานำหน้าโรคนี้อยู่หนึ่งก้าวเสมอ แพทย์จึงแนะนำให้ผู้ป่วยตับอักเสบเรื้อรังทุกคนเข้ารับการตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอ โดยวิธีการตรวจหลักๆ จะมีอยู่สองอย่างที่ต้องทำคู่กันไปเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่แม่นยำที่สุด

อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบน

การทำอัลตราซาวด์ช่วยให้หมอเห็นเนื้อตับทั้งหมดว่าเป็นอย่างไร มีไขมันพอกตับไหม มีผังพืดมากแค่ไหน และที่สำคัญคือมองเห็นก้อนเนื้อที่ผิดปกติได้แม้จะมีขนาดเล็กเพียงไม่กี่เซนติเมตร การตรวจนี้ไม่เจ็บตัว ไม่ใช้รังสี และใช้เวลาไม่นาน แนะนำให้ทำต่อเนื่องทุก 6 เดือน

เจาะเลือดดูค่ามะเร็งตับ

การตรวจเลือดเพื่อหาค่าสารบ่งชี้มะเร็งที่ชื่อว่า AFP (Alpha-fetoprotein) เป็นอีกหนึ่งตัวช่วยสำคัญ แม้ว่าในผู้ป่วยบางคนค่านี้อาจจะยังปกติแม้จะมีก้อนเนื้อแล้ว แต่การตรวจคู่กับอัลตราซาวด์จะช่วยเพิ่มความแม่นยำในการวินิจฉัยได้มากยิ่งขึ้น โดยมักจะเจาะเลือดทุกๆ 6 เดือนเช่นเดียวกัน

ถ้าผลตรวจออกมาปกติ แปลว่าปลอดภัยแล้วใช่ไหม

ผลตรวจที่ปกติในวันนี้ไม่ได้หมายความว่าเราจะวางใจได้ตลอดไปครับ เพราะกระบวนการอักเสบเรื้อรังยังคงดำเนินอยู่ข้างใน การมาตรวจตามนัดทุกๆ 6 เดือนจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งเปรียบเสมือนการเช็ครถประจำปี ยิ่งเรารู้เร็ว โอกาสในการรักษาให้หายขาดยิ่งมีสูงมาก บางครั้งถ้าเจอก้อนตั้งแต่ขนาดยังเล็กมากๆ วิธีการรักษาอาจจะไม่ยุ่งยากอย่างที่คิด

การดูแลตัวเองควบคู่ไปกับการตรวจติดตาม

นอกจากการมาพบแพทย์ตามนัดเพื่อตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอแล้ว การดูแลตับในชีวิตประจำวันก็สำคัญไม่แพ้กัน ควรงดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อย่างเด็ดขาด หลีกเลี่ยงการกินยา สมุนไพร หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ไม่มีฉลากชัดเจนเพราะอาจทำให้ตับทำงานหนักเกินไป หันมารับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อช่วยลดภาระการทำงานของตับและชะลอความเสื่อมของเซลล์ตับในระยะยาวครับ