ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ: เมื่อบาดแผลในใจยังไม่ยอมจางหาย

เหตุการณ์เลวร้ายที่ยังคงวนเวียนในความคิด

หลายคนอาจเคยผ่านเหตุการณ์ที่ทำให้รู้สึกใจสั่นหรือหวาดกลัวอย่างรุนแรง ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุครั้งใหญ่ การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก หรือเหตุการณ์ที่คุกคามความปลอดภัยในชีวิต ในช่วงแรกเราอาจคิดว่าเวลาจะช่วยเยียวยาทุกอย่างให้ค่อยๆ ดีขึ้นเอง แต่ในความเป็นจริง บางคนกลับพบว่าเหตุการณ์นั้นยังคงตามมาหลอกหลอนไม่หยุดหย่อน จนเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน หากความรู้สึกเหล่านี้ไม่จางหายไป นี่อาจเป็นสัญญาณของ ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือน หรือที่หลายคนคุ้นหูกันในชื่อ PTSD

ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนคืออะไร

ภาวะนี้ไม่ใช่ความอ่อนแอของจิตใจ แต่มันคือปฏิกิริยาของสมองที่ติดค้างอยู่กับความกลัวจากอดีต เมื่อเราเผชิญกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรง สมองส่วนที่ทำหน้าที่จัดการกับอารมณ์จะเกิดการตอบสนองที่ผิดปกติ ทำให้เหมือนกับว่าเหตุการณ์นั้นกำลังเกิดขึ้นซ้ำอีกครั้ง ไม่ว่าจะผ่านไปนานแค่ไหนก็ตาม

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังเผชิญกับภาวะนี้

เรามักสังเกตเห็นอาการที่บ่งบอกถึงภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนได้จากพฤติกรรมและความรู้สึกที่เปลี่ยนไป ดังนี้

• อาการภาพจำย้อนกลับ คือการฝันร้ายหรือการหวนนึกถึงเหตุการณ์นั้นซ้ำๆ ราวกับมันกำลังเกิดขึ้นจริงในขณะนี้
• ความพยายามหลีกเลี่ยง เช่น ไม่อยากไปสถานที่ที่เกี่ยวข้อง ไม่อยากพูดถึงเหตุการณ์นั้น หรือพยายามทำตัวยุ่งๆ เพื่อไม่ให้สมองว่างจนคิดถึงเรื่องที่เกิดขึ้น
• สภาวะตื่นตัวผิดปกติ เช่น สะดุ้งตกใจง่าย นอนไม่หลับ หงุดหงิดง่าย หรือรู้สึกเหมือนมีภัยอันตรายจ่ออยู่ตลอดเวลา
• อารมณ์ความรู้สึกด้านลบ เช่น รู้สึกผิดโทษตัวเอง รู้สึกเหินห่างจากคนรอบข้าง หรือขาดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบทำ

ทำไมบางคนถึงรับมือได้ดีกว่าคนอื่น

ปัจจัยที่ทำให้แต่ละคนแสดงออกไม่เหมือนกันมีหลายอย่าง ตั้งแต่ระดับความรุนแรงของเหตุการณ์ที่พบ ความพร้อมของระบบสนับสนุนทางสังคม (คนรอบข้างที่เข้าใจ) ไปจนถึงพื้นฐานทางอารมณ์และประสบการณ์ชีวิตที่ผ่านมา การที่ใครสักคนจมอยู่กับ ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือน นานกว่าปกติ ไม่ได้หมายความว่าเขาไม่พยายามที่จะเดินหน้าต่อ แต่เป็นเพราะสมองของเขาอาจต้องการความช่วยเหลือในการจัดระเบียบความทรงจำเหล่านั้นใหม่

วิธีดูแลใจตัวเองและก้าวข้ามเหตุการณ์เลวร้าย

การเริ่มต้นยอมรับว่าตนเองกำลังเจ็บปวดถือเป็นก้าวแรกที่สำคัญที่สุด ต่อไปนี้คือแนวทางที่ช่วยให้สถานการณ์ดีขึ้น

• เปิดใจเล่าให้คนที่ไว้ใจฟัง การได้ระบายความรู้สึกออกมาช่วยลดความกดดันในใจได้มาก
• ปรับตารางชีวิตให้เป็นปกติ การคงกิจวัตรประจำวันไม่ว่าจะเป็นการกิน การนอน หรือการออกกำลังกาย จะช่วยสร้างความรู้สึกมั่นคงให้แก่ชีวิต
• ฝึกกำหนดลมหายใจ เมื่อรู้สึกถึงความกังวลที่พุ่งขึ้นมา การฝึกสติอยู่กับปัจจุบันจะช่วยดึงสมองกลับมาจากเหตุการณ์ในอดีตได้

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอหรือผู้เชี่ยวชาญ

หากอาการเหล่านี้ดำเนินต่อเนื่องยาวนานเกินหนึ่งเดือน หรือส่งผลกระทบอย่างหนักจนทำงานไม่ได้ ไปโรงเรียนไม่ไหว หรือมีความคิดที่อยากทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น การพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการหาเครื่องมือมาช่วยซ่อมแซมบาดแผลในใจด้วยกระบวนการทางการแพทย์ เช่น การทำจิตบำบัด หรือการใช้ยาเพื่อปรับสมดุลสารเคมีในสมอง เพื่อให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและปลอดภัยอีกครั้ง