ช่วงนี้เวลาก้มตัวลงนั่ง หรือเวลาเดินขึ้นบันไดแล้วรู้สึกแปลบๆ ที่ข้อเข่าไหมครับ หลายคนมักคิดว่าเป็นแค่ความเสื่อมตามวัย พักผ่อนเดี๋ยวก็หาย แต่ถ้าอาการปวดนี้เป็นๆ หายๆ ต่อเนื่องมาเป็นเดือนหรือเป็นปี นั่นแปลว่าร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือนบางอย่างเกี่ยวกับ การอักเสบเรื้อรังภายในข้อเข่า ซึ่งเป็นภาวะที่ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด เพราะโครงสร้างภายในข้ออาจจะกำลังสึกหรอลงเรื่อยๆ แบบเงียบๆ
สัญญาณเตือนแบบไหน ที่เรียกว่าข้อเข่าอักเสบเรื้อรัง
อาการปวดเข่าทั่วไปมักจะหายไปได้เองเมื่อได้พัก แต่ถ้าเป็นภาวะอักเสบเรื้อรัง ลักษณะอาการจะมีความเฉพาะตัวที่สังเกตได้ไม่ยากครับ:
- ปวดตึงตอนเช้า: ตื่นนอนขึ้นมาแล้วรู้สึกเหมือนเข่าติด ขยับยาก ต้องใช้เวลาสักพักกว่าจะเดินได้ปกติ
- เข่าบวมอุ่นๆ: บางวันรู้สึกว่าข้อเข่าบวมโตขึ้น หรือลองสัมดูแล้วรู้สึกอุ่นกว่าบริเวณรอบๆ ซึ่งเกิดจากน้ำในข้อที่มีการอักเสบสะสม
- มีเสียงดังกรอบแกรบ: เวลาขยับเข่ามักจะได้ยินเสียงดังในข้อ พร้อมกับความรู้สึกฝืดๆ เหมือนมีอะไรมาเสียดสีกัน
- ปวดลึกข้างใน: ไม่ได้เจ็บแค่ผิวเผิน แต่มีความรู้สึกปวดหน่วงลึกๆ อยู่ข้างในข้อเข่าตลอดเวลา
เบื้องหลังอาการปวด ทำไมข้อเข่าถึงอักเสบไม่ยอมหายสักที
เวลาที่เราใช้งานข้อเข่าหนักๆ ไม่ว่าจะเป็นการวิ่ง การยกของหนัก หรือแม้แต่น้ำหนักตัวที่มากเกินไป จะทำให้กระดูกอ่อนผิวข้อเกิดการเสียดสีและบาดเจ็บ ร่างกายจะพยายามซ่อมแซมตัวเองด้วยการส่งเลือดและเซลล์เม็ดเลือดขาวเข้ามา เกิดเป็นกระบวนการอักเสบเฉียบพลัน
แต่ปัญหาคือ หากเรายังคงใช้งานข้อเข่าแบบเดิมซ้ำๆ หรือมีปัจจัยกระตุ้นต่อเนื่อง กระบวนการอักเสบนี้จะไม่ยอมจบลง กลเป็นการอักเสบเรื้อรัง เม็ดเลือดขาวและสารเคมีในร่างกายจะเริ่มหลั่งสารที่ทำลายเนื้อเยื่อรอบข้าง ทำให้เยื่อหุ้มข้อหนาตัวขึ้น น้ำในข้อผิดปกติ และกระดูกอ่อนผิวข้อค่อยๆ บางลงไปทีละน้อย กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ทำให้ยิ่งขยับก็ยิ่งปวด และยิ่งปวดก็ยิ่งไม่อยากขยับ
วิธีปรับพฤติกรรมเพื่อลดการอักเสบจากต้นตอ
การรักษาการอักเสบเรื้อรังภายในข้อเข่าให้ได้ผลดีที่สุด ไม่ได้พึ่งพาแค่ยาแก้ปวดอย่างเดียวครับ แต่ต้องเริ่มจากการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวันร่วมด้วย เพื่อไม่ให้ข้อเข่าต้องรับภาระหนักเกินไป
- ควบคุมน้ำหนักตัว: น้ำหนักที่เกินขึ้นมาเพียง 1 กิโลกรัม จะสร้างแรงกดทับที่ข้อเข่าเพิ่มขึ้นถึง 3-4 เท่าขณะเดิน การลดน้ำหนักจึงเป็นการลดภาระที่ตรงจุดที่สุด
- หลีกเลี่ยงท่าที่ทำร้ายเข่า: งดการนั่งยองๆ นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือการขึ้นลงบันไดบ่อยๆ โดยไม่จำเป็น
- เสริมสร้างกล้ามเนื้อรอบเข่า: การออกกำลังกายกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า (Quadriceps) จะช่วยทำหน้าที่เสมือนโช้คอัพคอยรับแรงกระแทกแทนข้อเข่าโดยตรง
วิธีดูแลรักษาทางการแพทย์เมื่อการอักเสบเรื้อรัง
เมื่ออาการอักเสบเป็นเรื้อรัง การปล่อยไว้เฉยๆ ไม่ช่วยให้อดีตของข้อเข่ากลับมาดีเหมือนเดิมได้ครับ แนวทางการรักษาของแพทย์จะเน้นไปที่การลดปวด ควบคุมการอักเสบ และฟื้นฟูโครงสร้างข้อ โดยมีตั้งแต่การใช้ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) การทำกายภาพบำบัดเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นและความแข็งแรง ไปจนถึงการฉีดสารหล่อลื่นข้อเข่าหรือเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP) เพื่อช่วยฟื้นฟูเนื้อเยื่อที่เสียหายภายในข้อ
อาการแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์ทันที
หากคุณมีอาการปวดข้อเข่าเรื้อรังร่วมกับอาการเหล่านี้ อย่ารอช้าครับควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด:
- เข่าบวมแดงร้อนอย่างเห็นได้ชัดและมีไข้ร่วมด้วย
- ข้อเข่าล็อค ขยับเหยียดหรือพับงอไม่ได้เลย
- มีอาการขาอ่อนแรง หรือรู้สึกชาบริเวณน่องและเท้า
- ปวดรุนแรงจนไม่สามารถลงน้ำหนักที่ขาข้างนั้นได้เลย
การดูแลข้อเข่าตั้งแต่เนิ่นๆ เมื่อเริ่มมีสัญญาณอักเสบเรื้อรัง จะช่วยปกป้องผิวข้อเข่าของคุณให้อยู่ใช้งานไปได้อีกนาน ไม่ต้องทนทรมานกับอาการปวดเรื้อรังที่บั่นทอนคุณภาพชีวิตในระยะยาวครับ
