ลูกพูดไม่ชัด หรือเสียงเพี้ยนไปจากเดิม? ทำความเข้าใจภาวะความผิดปกติของการพูดและความชัดในการออกเสียง

เวลานั่งตรวจคนไข้ที่คลินิก คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักพาเจ้าตัวเล็กมาปรึกษาด้วยความกังวลใจว่า ทำไมลูกอายุสามขวบสี่ขวบแล้วยังพูดไม่ชัด บางคำพูดสลับที่กัน หรือบางคนโตเป็นผู้ใหญ่แล้วจู่ๆ เสียงก็เปลี่ยนไปจนพูดไม่ชัดเหมือนเก่า เรื่องแบบนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กที่ปล่อยให้หายไปเองได้ตามกาลเวลาเสมอไปครับ วันนี้ผมอยากชวนมาทำความเข้าใจกับเรื่องภาวะความผิดปกติของการพูดและความชัดในการออกเสียงกันแบบเข้าใจง่าย เพื่อที่เราจะได้สังเกตอาการและช่วยเหลือคนที่เรารักได้อย่างถูกวิธีตั้งแต่เนิ่นๆ

จริงๆ แล้วลูกพูดไม่ชัด หรือแค่ลิ้นพันกันตามประสาเด็ก?

เวลาที่เราพูด เสียงจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยการทำงานประสานกันอย่างลงตัวของสมอง ระบบประสาท กล้ามเนื้อรอบปาก ลิ้น เพดานปาก และลมหายใจ หากมีจุดใดจุดหนึ่งสะดุดไป ความชัดในการออกเสียงย่อมเพี้ยนตามไปด้วย ภาวะความผิดปกติของการพูดและความชัดในการออกเสียงแบ่งกว้างๆ ได้เป็นสองแบบหลัก คือ ปัญหาเรื่องการออกเสียงไม่ชัด (Articulation Disorders) และปัญหาเรื่องการใช้ภาษาหรือความเข้าใจ (Language Disorders)

ในเด็กเล็ก การออกเสียงพยัญชนะบางตัวยากๆ เช่น ร ล ส หรือคำควบกล้ำ อาจยังทำได้ไม่สมบูรณ์ตามวัย ซึ่งถือเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าอายุเกินเกณฑ์ที่ควรจะพูดได้แล้วยังฟังไม่รู้เรื่อง หรือพูดเพี้ยนจนคนนอกครอบครัวฟังไม่เข้าใจเลย แบบนี้เริ่มไม่ใช่เรื่องปกติแล้วครับ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าการพูดเริ่มมีปัญหา

การสังเกตความผิดปกติไม่ได้ดูแค่ว่าพูดชัดหรือไม่ชัดเท่านั้น แต่ต้องดูองค์รวมด้วย ลองเช็คดูว่าคนใกล้ตัวท่านมีอาการเหล่านี้หรือเปล่า:

• ออกเสียงพยัญชนะผิดเพี้ยนไปจากเดิม: เช่น ใช้เสียงอื่นแทนเสียงที่ถูกต้อง พูดคำว่า ปลา เป็น ปา หรือออกเสียงพยัญชนะควบกล้ำไม่ได้เลย
• พูดรัวเร็วเกินไปจนฟังไม่ทัน: คำพูดกลืนกันจนจับใจความไม่ได้ ทำให้คนฟังต้องคอยถามซ้ำๆ
• น้ำเสียงแปลกไปจากเดิมในระยะยาว: เสียงแหบเรื้อรัง เสียงขึ้นจมูก หรือเสียงหายใจดังขณะพูด ซึ่งอาจเกิดจากความผิดปกติของสายเสียง
• พูดติดขัดสะดุด: มีอาการติดอ่าง ลากเสียงยาว หรือเกร็งกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าระหว่างพยายามเปล่งเสียง

สำรวจสาเหตุ ทำไมพูดถึงไม่ชัดและออกเสียงไม่ค่อยออก

สาเหตุของปัญหาความชัดในการออกเสียงมีได้หลายประการ ตั้งแต่เรื่องกายภาพไปจนถึงการทำงานของสมอง การตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก

ปัญหาจากโครงสร้างอวัยวะในช่องปาก

บางครั้งปัญหาไม่ได้อยู่ที่สมอง แต่อยู่ที่เครื่องมือสร้างเสียงโดยตรง เช่น ภาวะังคพืดใต้ลิ้นสั้นเกินไป ทำให้ลิ้นขยับตัวได้ไม่เต็มที่ เพดานโหว่ ฟันสบกันผิดปกติ หรือการใส่ฟันปลอมที่ไม่พอดีในผู้สูงอายุ สิ่งเหล่านี้ล้วนส่งผลกระทบโดยตรงต่อความชัดในการออกเสียงทั้งสิ้น

การทำงานของระบบประสาทและสมอง

ในผู้ใหญ่ ภาวะความผิดปกติของการพูดและความชัดในการออกเสียง มักเกิดจากโรคทางสมอง เช่น โรคหลอดเลือดสมอง หรืออุบัติเหตุที่กระทบกระเทือนต่อสมองส่วนที่ควบคุมการสั่งการกล้ามเนื้อการพูด ทำให้กล้ามเนื้อปากและลิ้นอ่อนแรง พูดไม่ชัดเหมือนที่ใจคิด

วิธีดูแลและการฝึกพูดเพื่อให้กลับมาสื่อสารได้ชัดเจน