พูดไม่ชัด หรือออกเสียงเพี้ยน ปัญหาใกล้ตัวที่ฝึกและแก้ไขได้

ลูกพูดไม่ชัด หรือตัวอักษรบางตัวหายไป เกิดจากอะไรกันแน่

เวลาที่เราฟังเด็กๆ พูด หรือบางทีสังเกตคนรอบข้าง หลายคนมักจะมองว่าอาการพูดไม่ชัด หรือการออกเสียงพยัญชนะบางตัวเพี้ยนไป เป็นเรื่องธรรมดาที่เดี๋ยวโตขึ้นก็คงจะหายไปเอง แต่ในฐานะหมอที่เจอเคสแบบนี้บ่อยๆ อยากบอกว่าบางครั้งเรื่องนี้อาจไม่ได้หายไปเองตามวัยเสมอไปครับ

ภาวะความผิดปกติของการพูดและความชัดในการออกเสียง มีตั้งแต่ระดับเล็กน้อย เช่น การออกเสียง ร เรือ ล ลิง ไม่ได้ ไปจนถึงระดับที่ฟังไม่รู้เรื่องเลยว่ากำลังสื่อสารอะไรอยู่ ซึ่งสาเหตุไม่ได้มีแค่เรื่องความขี้เกียจพูด แต่บางทีเกี่ยวข้องกับการทำงานของกล้ามเนื้ออวัยวะในช่องปาก หรือพัฒนาการทางสมองและการได้ยินด้วย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกหลานหรือคนใกล้ตัวเริ่มมีปัญหาเรื่องการพูด

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าการพูดไม่ชัดแบบไหน แค่พูดเล่นๆ ตามวัย กับแบบไหนที่ควรเริ่มพามาพบแพทย์หรือนักแก้ไขการพูด ลองสังเกตง่ายๆ จากจุดเหล่านี้ดูครับ

• อายุเกินเกณฑ์แล้วยังพูดไม่เป็นคำ: เช่น อายุ 3 ขวบขึ้นไปแล้ว คนนอกครอบครัวยังฟังไม่รู้เรื่องเลยว่าพูดอะไร
• ออกเสียงพยัญชนะควบกล้ำไม่ได้เลย: พูด ร เรือ ล ลิง หรือคำควบกล้ำไม่ได้ เปลี่ยนเป็นเสียงอื่นตลอดเวลา เช่น เปลี่ยนจาก ปลา เป็น ปา
• มีการแทนที่เสียงพยัญชนะผิดปกติ: เช่น ใช้เสียงสะกดแม่กกแทนแม่กด หรือพูดเสียงขึ้นจมูกตลอดเวลา
• คนใกล้ตัวเริ่มฟังไม่เข้าใจ: ต้องให้แปลไทยเป็นไทยบ่อยๆ จนทำให้เด็กเริ่มไม่อยากพูดเพราะกลัวคนอื่นไม่เข้าใจ

สำรวจกลไกในช่องปาก ทำไมบางคนถึงออกเสียงไม่ชัด

เวลาที่เราพูด สมองต้องสั่งการอวัยวะหลายส่วนทำงานประสานกันอย่างรวดเร็วมาก ทั้งปอด เส้นเสียง ลิ้น ฟัน เพดานปาก และริมฝีปาก ถ้ามีจุดใดจุดหนึ่งทำงานได้ไม่สมบูรณ์ เสียงที่เปล่งออกมาก็จะเพี้ยนไปทันที

ปัญหาจากโครงสร้างอวัยวะในช่องปาก

บางคนมีลักษณะทางกายภาพที่ทำให้การเคลื่อนไหวของลิ้นหรือริมฝีปากจำกัด เช่น ภาวะพังผืดใต้ลิ้นสั้น (Tongue-tie) ทำให้ปลายลิ้นกระดิกขึ้นข้างบนเพื่อออกเสียงบางตัวไม่ได้ หรือมีปัญหาเรื่องการสบฟันที่ผิดปกติ ทำให้ลมรั่วออกมาผิดทิศทางเวลาออกเสียง เช่น เสียง ซ หรือ ส

ปัญหาจากการได้ยิน

เรื่องนี้สำคัญมาก เด็กที่ได้ยินไม่ชัดเจน มักจะพูดไม่ชัดตามไปด้วย เพราะเขาเลียนแบบเสียงที่ตัวเองได้ยินมาแบบผิดเพี้ยนตั้งแต่ต้น ดังนั้น การตรวจการได้ยินจึงเป็นขั้นตอนแรกๆ ที่หมอมักจะแนะนำให้ทำ

วิธีฝึกฝนและการบำบัด เพื่อความชัดถ้อยชัดคำ

ข่าวดีคือ ปัญหาเรื่องการออกเสียงและความชัดในการพูดส่วนใหญ่ สามารถฝึกฝนและแก้ไขให้ดีขึ้นได้ ยิ่งเริ่มฝึกเร็วเท่าไหร่ โอกาสที่ลิ้นและกล้ามเนื้อจะจดจำรูปแบบที่ถูกต้องก็ยิ่งง่ายขึ้นเท่านั้น

• การประเมินโดยนักแก้ไขการพูด: เพื่อหาจุดบกพร่องที่แท้จริงว่าติดขัดที่การวางตำแหน่งของลิ้น หรือการควบคุมลมหายใจ
• แบบฝึกหัดบริหารกล้ามเนื้อช่องปาก: การขยับลิ้น ดันกระพุ้งแก้ม หรือการเป่าลม เพื่อสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อรอบปาก
• การฝึกออกเสียงทีละคำอย่างช้าๆ: เริ่มจากเสียงสระ พยัญชนะเดี่ยว คำควบกล้ำ และขยับไปสู่ประโยคที่ยาวขึ้นในชีวิตประจำวัน

การสร้างบรรยากาศที่ดีในบ้านเพื่อให้กำลังใจคนฝึกพูด

การฝึกพูดไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับผู้ที่มีปัญหา ความกดดันหรือการล้อเลียนจะยิ่งทำให้เขากลัวและไม่อยากพูด สิ่งที่คนในครอบครัวควรทำคือการสร้างบรรยากาศที่ผ่อนคลาย

เวลาที่เขาพูดผิด ไม่ควรไปล้อเลียนหรือบังคับให้พูดตามทันทีด้วยความหงุดหงิด แต่ควรใช้วิธีพูดทวนคำนั้นให้ถูกต้องด้วยน้ำเสียงปกติ เพื่อให้สมองของเขาค่อยๆ ซึมซับเสียงที่ถูกต้องไปเองโดยไม่รู้สึกเครียด ความอดทนและความสม่ำเสมอคือหัวใจสำคัญที่สุดที่จะช่วยให้ความชัดในการออกเสียงค่อยๆ กลับมาดีขึ้นได้ครับ