ลูกตาแฉะ มีขี้ตาตลอดเวลา อาการแบบนี้ใช่ภาวะท่อน้ำตาอุดตันแต่กำเนิด หรือเปล่า

คุณแม่หลายท่านมักจะกังวลใจไม่น้อย เมื่อสังเกตเห็นลูกน้อยวัยแรกเกิดมีอาการน้ำตาเอ่อคลอเบ้าตลอดเวลา หรือมีขี้ตาแฉะติดขนตาจนลืมตาแทบไม่ขึ้นในตอนเช้า หลายคนอาจเข้าใจว่าเป็นเพราะตาอักเสบหรือติดเชื้อธรรมดา แต่จริงๆ แล้ว อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะท่อน้ำตาอุดตันแต่กำเนิด ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยและหมออยากชวนมาทำความเข้าใจไปพร้อมกันครับ เพื่อจะได้ดูแลเจ้าตัวเล็กได้อย่างสบายใจและถูกวิธี

ทำไมลูกถึงมีน้ำตาไหลและแฉะตลอดเวลา

ในภาวะปกติ ต่อมน้ำตาของเราจะทำหน้าที่ผลิตน้ำตาออกมาหล่อเลี้ยงดวงตา เพื่อความชุ่มชื้นและชะล้างสิ่งแปลกปลอม จากนั้นน้ำตาส่วนเกินจะระบายผ่านรูเล็กๆ ที่หัวตา เข้าสู่ท่อน้ำตา และไหลลงสู่โพรงจมูก แต่สำหรับทารกบางคน ท่อระบายน้ำตานี้ยังเปิดไม่เต็มที่ตั้งแต่ตอนอยู่ในครรภ์ หรือมีเยื่อบางๆ มาปิดกั้นส่วนปลายที่เปิดเข้าสู่จมูก ทำให้น้ำตาไม่มีทางระบายออกไปทางอื่น จึงล้นทะลักเอ่อออกมานอกตา และเมื่อน้ำตาขังอยู่นานๆ ก็กลายเป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรีย ทำให้เกิดขี้ตาเหนียวข้นตามมา

สังเกตอย่างไรว่าลูกน้อยกำลังเผชิญกับปัญหานี้อยู่

อาการเด่นชัดที่หมอพบได้บ่อยในเด็กที่เป็นภาวะท่อน้ำตาอุดตันแต่กำเนิด ได้แก่

• น้ำตาคลอเบ้าตลอดเวลา: แม้ว่าเด็กจะไม่ได้ร้องไห้ แต่เราจะเห็นน้ำตาเอ่อล้นอยู่ในดวงตาตลอดเวลา เหมือนตาฉ่ำน้ำอยู่เสมอ
• มีขี้ตาแฉะตอนตื่นนอน: ตื่นมาตอนเช้าลูกมักจะลืมตาลำบาก เพราะมีขี้ตาเหนียวสีเหลืองหรือสีขาวขุ่นมาเกาะติดขนตา
• อาการจะเป็นๆ หายๆ: ช่วงไหนที่อากาศเย็น หรือเวลาที่น้องเป็นหวัด คัดจมูก อาการน้ำตาไหลและขี้ตาจะเด่นชัดขึ้นเป็นพิเศษ

วิธีดูแลนวดหัวตาช่วยเปิดทางระบายน้ำตาด้วยตัวเองที่บ้าน

ข่าวดีคือ ปัญหานี้ส่วนใหญ่สามารถหายได้เองเมื่อเด็กโตขึ้น เนื่องจากโครงสร้างใบหน้าและท่อน้ำตาจะค่อยๆ พัฒนาและขยายใหญ่ขึ้นตามวัย โดยทั่วไปมักจะหายได้เองก่อนอายุครบ 1 ขวบ ระหว่างนี้คุณพ่อคุณแม่สามารถช่วยลูกได้ด้วยการนวดบริเวณถุงน้ำตา ซึ่งเป็นเทคนิคที่หมอแนะนำเป็นอันดับแรก

การนวดให้ใช้นิ้วชี้หรือนิ้วก้อยสะอาดๆ วางบริเวณหัวตาของลูก ตรงจุดกี่รอยต่อระหว่างหัวตากับสันจมูก จากนั้นออกแรงกดเบาๆ แล้วรูดลงมาตามสันจมูกด้านข้าง เพื่อดันให้น้ำตาและเมือกที่คั่งค้างอยู่ทะลักออก หรือช่วยดันให้เยื่อที่ปิดกั้นอยู่เปิดออก ทำแบบนี้ประมาณ 5 ถึง 10 ครั้งต่อรอบ วันละ 2 ถึง 3 ครั้ง ทำความสะอาดมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนนวด และหากมีขี้ตามาก ให้ใช้สำลีชุบน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว เช็ดทำความสะอาดจากหัวตาออกไปยังหางตาเบาๆ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรพาไปพบแพทย์ตาเด็กทันที

แม้ว่าส่วนใหญ่จะดีขึ้นเองได้ แต่ก็มีบางกรณีที่ต้องระวังเป็นพิเศษ หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบพามาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด

• ตาขาวมีอาการแดงจัด หรือเปลือกตาบวมเป่งอย่างเห็นได้ชัด
• ขี้ตาเปลี่ยนเป็นสีเขียวข้น หรือมีปริมาณมากผิดปกติทั้งวัน
• ลูกแสดงอาการเจ็บปวด ระคายเคืองตา หรือขยี้ตาตลอดเวลา
• อายุเลย 1 ขวบแล้ว อาการน้ำตาไหลและขี้ตายังไม่ดีขึ้นเลย

หากปล่อยให้มีการอักเสบเรื้อรัง แพทย์อาจพิจารณาทำการรักษาเพิ่มเติม เช่น การหยอดหรือป้ายยาปฏิชีวนะเพื่อลดการติดเชื้อ หรือในกรณีที่อายุเกิน 1 ขวบแล้วยังไม่หาย แพทย์อาจใช้วิธีสวนและขยายท่อน้ำตา ซึ่งเป็นหัตถการที่ไม่ยุ่งยากและใช้เวลาเพียงไม่นาน ดวงตาของลูกก็จะกลับมาใสสะอาดเป็นปกติครับ