ท้องเสียรุนแรงจนร่างกายเป็นกรด อันตรายใกล้ตัวที่ต้องระวัง

เวลาท้องเสียรุนแรง ทำไมร่างกายถึงเสี่ยงเป็นภาวะกรดเกินในเลือด?

เวลาที่คนไข้มาหาที่คลินิกด้วยอาการท้องเสียรุนแรง ถ่ายเหลวเป็นน้ำหลายๆ รอบติดกัน สิ่งที่หมอมักจะกังวลมากที่สุดไม่ใช่แค่ออาการอ่อนเพลียจากการขาดน้ำ แต่คือภาวะแทรกซ้อนที่ซ่อนอยู่ และหนึ่งในเรื่องที่อันตรายแต่หลายคนยังไม่ค่อยรู้จักก็คือ ภาวะกรดเกินในเลือดจากอาการท้อง ซึ่งเกิดขึ้นได้ค่อนข้างเร็วเมื่อร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่ปริมาณมาก

เวลาที่เราถ่ายท้องอย่างรุนแรง ร่างกายไม่ได้สูญเสียแค่น้ำเปล่าออกไป แต่เราสูญเสียสารตั้งต้นที่สำคัญอย่างไบคาบอเนต ซึ่งปกติมีหน้าที่ช่วยปรับสมดุลความเป็นกรดด่างในเลือด ออกไปทางอุจจาระด้วย เมื่อสารตัวนี้ลดลง เลือดของเราจึงเริ่มมีสภาพเป็นกรดมากขึ้นอย่างรวดเร็ว ระบบการทำงานต่างๆ ในร่างกายจึงเริ่มรวนและส่งสัญญาณเตือนภัย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าร่างกายเริ่มรับไม่ไหว

อาการเริ่มต้นของคนที่มีภาวะนี้มักจะดูคล้ายกับคนเพลียแดดหรือขาดน้ำธรรมดา แต่จะมีจุดสังเกตที่ต่างออกไป ลองเช็กอาการตัวเองหรือคนใกล้ตัวดูได้จากลิสต์นี้:

• หายใจเร็วกว่าปกติและลึก: นี่คือกลไกอัตโนมัติของปอดที่พยายามขับคาร์บอนไดออกไซด์ออกมา เพื่อช่วยลดกรดในเลือด
• อ่อนเพลีย มึนงง หรือซึมลงอย่างเห็นได้ชัด: รู้สึกเหมือนแรงหมดไปดื้อๆ สมองไม่ค่อยแล่น
• คลื่นไส้ อาเจียนร่วมด้วย: กินอะไรไม่ลง แม้แต่น้ำจืดก็ยังอาเจียนออก
• หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ: รู้สึกใจสั่นโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อท้องเสียหนักก่อนอาการจะลุกลาม

ถ้าเริ่มมีอาการท้องเสียรุนแรง สิ่งแรกที่ต้องทำคือการเติมเกลือแร่ชดเชยน้ำที่เสียไปอย่างถูกวิธี เพื่อป้องกันไม่ให้ความดันโลหิตตกและเลือดเป็นกรดรุนแรง

• จิบเกลือแร่สูตรสำหรับคนท้องเสีย (ORS): อย่าดื่มรวดเดียวหมดแก้ว ให้ใช้วิธีจิบทีละน้อยแต่บ่อย เพื่อให้ร่างกายดูดซึมทัน
• งดอาหารไขมันสูงและนมวัวชั่วคราว: ให้เน้นอาหารอ่อนๆ ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้มปลา หรือโจ๊กอุ่นๆ
• สังเกตความถี่ของการถ่าย: หากเกินสิบครั้งต่อวัน หรือมีไข้สูงร่วมด้วย ไม่ควรปล่อยไว้เด็ดขาด

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

มีคนไข้หลายคนพยายามรักษากับตัวเองที่บ้านจนร่างกายเข้าสู่ภาวะวิกฤต หมอย้ำเสมอว่าถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ห้ามรอเด็ดขาด ต้องให้แพทย์ตรวจเลือดและให้อยบน้ำเกลือในโรงพยาบาลทันที

• ซึมมาก ปลุกไม่ค่อยตื่น หรือสับสน: พูดจาไม่ค่อยรู้เรื่อง
• ปัสสาวะไม่ออกเลย หรือปัสสาวะมีสีเข้มจัด: แปลว่าไตเริ่มขาดเลือดไปหล่อเลี้ยงจากภาวะขาดน้ำ
• หายใจหอบลึกตลอดเวลา: แม้จะหยุดถ่ายแล้วแต่ยังหายใจแรงและเร็ว
• ตัวเย็น ชีพจรเบาและเร็ว: สัญญาณเตือนของภาวะช็อกที่อันตรายถึงชีวิต