ลูกตัวร้อนไข้ขึ้นสูง: ทำไมคุณหมอถึงห้ามใช้ผ้าเย็นจัดหรือน้ำแข็งเช็ดตัวลดไข้?

เวลาลูกน้อยยามดึกแล้วตัวร้อนจี๋ เชื่อว่าคุณพ่อคุณแม่หลายคนคงใจคอไม่ดี รีบวิ่งไปหยิบผ้าชุบน้ำเย็นจัดจากตู้เย็น หรือบางบ้านอาจถึงขั้นใส่น้ำแข็งลงไปในกะละมังน้ำเพื่อหวังจะให้ลูกตัวเย็นลงเร็วที่สุด ด้วยความหวังดีที่อยากให้ลูกหายจากอาการไข้สูงโดยเร็ว แต่ในมุมมองของหมอ นี่คือหนึ่งในวิธีลดไข้ที่อันตรายและสวนทางกับกลไกธรรมชาติของร่างกายเด็กอย่างมากครับ

ความเชื่อผิดๆ เรื่องน้ำแข็งเช็ดตัวที่หมออยากให้เลิกทำ

หลายคนคิดว่าไข้คือไฟ การเอาน้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งไปประคบหรือเช็ดตัวเด็กก็น่าจะช่วยดับความร้อนนั้นได้เหมือนกับการเอาน้ำราดกองไฟ แต่ในความเป็นจริง ร่างกายมนุษย์ไม่ใช่กองไฟครับ อุณหภูมิในร่างกายถูกควบคุมด้วยสมองส่วนไฮโพทาลามัส (Hypothalamus) เปรียบเสมือนเทอร์โมสตัทที่ตั้งค่าอุณหภูมิความร้อนในร่างกายไว้สูงขึ้นเวลาที่เชื้อโรคเข้ามารุกราน เพื่อกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน

เกิดอะไรขึ้นข้างในร่างกาย เมื่อเราเอาความเย็นจัดไปเช็ดตัวลูก?

เมื่อคุณแม่เอาผ้าชุบน้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งมาเช็ดตัวให้ลูกน้อย ผิวหนังที่สัมผัสความเย็นจัดจะส่งสัญญาณบอกสมองทันทีว่าข้างนอกหนาวมาก สมองจึงสั่งการให้หลอดเลือดใต้ผิวหนังหดตัวลงอย่างรวดเร็วเพื่อเก็บความร้อนไว้ข้างใน ผลลัพธ์ที่ได้คือ ความร้อนระบายออกไม่ได้ อุณหภูมิแกนกลางในร่างกายยิ่งพุ่งสูงขึ้นไปอีก แถมเด็กยังอาจเกิดอาการหนาวสั่นสะท้าน (Shivering) ซึ่งยิ่งสร้างความร้อนเพิ่มขึ้นไปใหญ่ กลายเป็นว่านอกจากไข้จะไม่ลดแล้ว เด็กยังทรมานมากกว่าเดิม และเสี่ยงต่ออาการชักจากไข้สูงได้ง่ายขึ้นด้วย

วิธีเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

การเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้องและได้ผลดีที่สุด ไม่ใช่การทำให้ร่างกายหนาวสะท้าน แต่เป็นการช่วยระบายความร้อนออกผ่านทางผิวหนังอย่างนุ่มนวล โดยมีแนวทางปฏิบัติง่ายๆ ดังนี้ครับ

• ใช้น้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำอุ่น: ควรใช้น้ำธรรมดาหรือน้ำอุ่นเล็กน้อย ไม่ควรใช้น้ำเย็นจัด น้ำแข็ง หรือแอลกอฮอล์เช็ดตัวเด็ดขาด
• บิดผ้าให้หมาด: ชุบผ้าแล้วบิดให้พอหมาด ไม่ให้เปียกชุ่มจนเกินไป
• เช็ดสวนทางรูขุมขน: เริ่มจากใบหน้า ซอกคอ รักแร้ ขาหนีบ ซึ่งเป็นจุดที่มีเส้นเลือดใหญ่ผ่าน โดยการเช็ดลูบเข้าหาหัวใจเพื่อช่วยเปิดรูขุมขนและระบายความร้อน
• วางผ้าบริเวณจุดชีพจร: วางผ้าชุบน้ำหมาดไว้บริเวณซอกคอและรักแร้ประมาณจุดละ 2-3 นาที เพื่อช่วยลดอุณหภูมิเลือดที่ไหลผ่านบริเวณนั้น

อาการไข้แบบไหนที่แปลว่าต้องรีบพาลูกไปโรงพยาบาล

การเช็ดตัวและการให้ยาลดไข้เป็นเพียงการบรรเทาอาการเบื้องต้นเท่านั้น หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย คุณพ่อคุณแม่ไม่ควรนอนใจและควรพาไปพบแพทย์ทันที

• เด็กอายุต่ำกว่า 3 เดือนที่มีไข้สูง แม้จะยังไม่มีอาการอื่นร่วมด้วยก็ตาม
• ไข้สูงติดต่อกันเกิน 2 วัน หรือไข้ไม่ยอมลดเลยแม้จะเช็ดตัวและกินยาแล้ว
• มีอาการชักเกร็ง ตาค้าง หรือหมดสติ
• ซึมมาก ไม่ยอมดูดนม ปัสสาวะน้อยลง หรือร้องกวนตลอดเวลาแบบผิดปกติ
• หายใจหอบแรง หายใจมีเสียงดัง หรือซี่โครงบุ๋ม
• มีผื่นขึ้นตามตัวร่วมกับไข้สูง อาเจียนรุนแรง หรือท้องเสียร่วมด้วย

การดูแลลูกยามป่วยไข้ต้องอาศัยความใจเย็นและความเข้าใจในกลไกของร่างกาย เลิกใช้ผ้าเย็นจัดหรือน้ำแข็งเช็ดตัวลูกตั้งแต่วันนี้ หันมาใช้น้ำอุ่นและเช็ดตัวอย่างถูกวิธี เพื่อความปลอดภัยและสุขภาพที่ดีของลูกรักครับ