ข้อควรระวังในการใช้ผ้าเย็นหรือน้ำแข็งในการเช็ดตัวเด็ก

เวลาที่ลูกน้อยตัวร้อนขึ้นมาทีไร คนเป็นพ่อเป็นแม่ก็มักจะใจหายและรีบหาวิธีลดไข้ให้ลูกกันจ้าละหวั่น ภาพที่เราคุ้นตากันดีคือการรีบวิ่งไปหยิบผ้าชุบน้ำเย็นจัด หรือบางบ้านอาจถึงขั้นเอาผ้าห่อน้ำแข็งมาเช็ดตัวให้ลูกด้วยความหวังว่าความเย็นจะช่วยดึงความร้อนออกจากร่างกายได้เร็วที่สุด แต่ในฐานะหมอ อยากจะบอกคุณพ่อคุณแม่ตรงนี้เลยว่า วิธีนี้เป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนและอันตรายกว่าที่คิด

ทำไมการใช้ผ้าเย็นจัดหรือน้ำแข็งเช็ดตัวลูกถึงเป็นเรื่องที่ต้องห้าม?

หลายคนอาจคิดว่าตัวร้อนต้องเจอความเย็นถึงจะถูก แต่กลไกการทำงานของร่างกายมนุษย์ไม่ได้เป็นแบบนั้น เมื่อสมองส่วนไฮโพทาลามัสสั่งการให้ร่างกายเพิ่มอุณหภูมิสูงขึ้นเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค หลอดเลือดใต้ผิวหนังจะหดตัวเพื่อกักเก็บความร้อน หากเราเอาความเย็นจัดอย่างน้ำแข็งหรือผ้าเย็นเจี๊ยบไปประคบหรือเช็ดลงบนผิวของเด็กทันที สิ่งที่จะเกิดขึ้นคือหลอดเลือดจะยิ่งหดตัวลงไปอีก ความร้อนระบายออกไม่ได้ แถมยังทำให้ร่างกายเด็กสับสนและพยายามสร้างความร้อนเพิ่มขึ้นไปอีก กลายเป็นว่าไข้ไม่ลดลงแต่กลับสูงขึ้นไปอีก

อันตรายใกล้ตัวจากอาการหนาวสั่นและชักที่เกิดจากการเช็ดตัวผิดวิธี

เมื่อเด็กโดนความเย็นจัดกระตุ้นกะทันหัน ร่างกายจะตอบสนองด้วยการเกิดอาการหนาวสั่น ซึ่งอาการสั่นนี้เองที่เป็นตัวการทำให้ร่างกายผลิตความร้อนออกมาเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ ในเด็กเล็กที่ระบบประสาทส่วนกลางยังพัฒนา องค์ประกอบความร้อนและความเย็นที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเกินไปอาจไปกระตุ้นทำให้เกิดอาการชักจากไข้สูงได้ง่ายขึ้น รวมถึงอาจทำให้ผิวหนังของเด็กระคายเคืองหรือเกิดภาวะเนื้อเยื่อถูกความเย็นทำลายได้ด้วย

วิธีเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้องและปลอดภัยที่สุดสำหรับลูกน้อย

การเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์นั้น เราไม่ต้องการความเย็นจัด แต่เราต้องการน้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำอุ่น เพื่อช่วยเปิดรูขุมขนและระบายความร้อนออกจากร่างกายได้อย่างนุ่มนวล

• เตรียมน้ำ: ใช้น้ำอุณหภูมิปกติหรือน้ำอุ่นเล็กน้อย ไม่ใช่น้ำเย็นจัดและไม่ใช่น้ำแข็งเด็ดขาด
• อุปกรณ์: เตรียมผ้าขนหนูผืนเล็กๆ ประมาณ 2 ถึง 4 ผืน สำหรับชุบน้ำและบิดพอหมาด
• วิธีเช็ด: เริ่มจากการเช็ดบริเวณใบหน้าและลำคอก่อน จากนั้นไล่ลงมาที่หน้าอกและแผ่นหลัง แล้วจึงเช็ดตามแขนและขา โดยให้เช็ดสวนทางกับแนวขน (จากปลายแขนเข้าสู่หัวใจ) เพื่อช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตและการระบายความร้อน
• จุดชีพจร: วางผ้าบริเวณข้อพับ รักแร้ และขาหนีบ ซึ่งเป็นจุดที่มีเส้นเลือดใหญ่ผ่าน เพื่อช่วยระบายความร้อนได้ดีขึ้น

ข้อควรปฏิบัติเพิ่มเติมระหว่างที่ลูกกำลังมีไข้สูง

นอกจากการเช็ดตัวด้วยน้ำอุ่นที่ถูกต้องแล้ว การดูแลเบื้องต้นก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน ควรสวมใส่เสื้อผ้าเนื้อบางเบาและโปร่งสบายให้เด็ก เพื่อให้ความร้อนระบายออกจากผิวหนังได้ง่ายขึ้น อย่าห่อตัวหนาหรือห่มผ้าห่มหน2ๆ เพราะจะยิ่งกักเก็บความร้อนไว้ในร่างกาย และที่สำคัญควรให้ลูกจิบน้ำอุ่นบ่อยๆ เพื่อชดเชยการสูญเสียน้ำจากอาการไข้

อาการแบบไหนของลูกน้อยที่ควรพาไปพบแพทย์ทันที?

แม้ว่าเราจะดูแลเช็ดตัวและป้อนยาลดไข้เบื้องต้นแล้ว แต่คุณพ่อคุณแม่ต้องคอยสังเกตสัญญาณเตือนอันตรายที่แปลว่าลูกควรได้รับการตรวจจากแพทย์อย่างเร่งด่วน หากพบว่าลูกมีอาการซึมมากปลุกไม่ค่อยตื่น หายใจหอบเหนื่อย อาเจียนรุนแรง ปัสสาวะน้อยลงมาก หรือมีผื่นขึ้นตามตัวร่วมกับไข้สูง ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรปล่อยให้อาการดำเนินไปจนเกินควบคุม