เข้าใจปมในใจ: เมื่อพฤติกรรมและอารมณ์เปลี่ยนไป สัญญาณเตือนที่คนใกล้ตัวต้องรู้

ลูกเริ่มก้าวร้าว หงุดหงิดง่าย หรือคนใกล้ตัวซึมเศร้า เกิดอะไรขึ้นกันแน่

เวลาที่เราเห็นคนในครอบครัว หรือแม้แต่ตัวเราเอง มีพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปจากเดิม เช่น จากคนอารมณ์ดีกลายเป็นคนขี้หงุดหงิด ฉุนเฉียวง่าย หรือเก็บตัวเงียบไม่ยอมคุยกับใคร หลายคนมักจะคิดว่าเป็นเพราะความเครียดชั่วคราว หรือคิดไปเองว่าเดี๋ยวก็หาย แต่ในฐานะหมอที่เจอคนไข้และครอบครัวมาปรึกษาเรื่องนี้บ่อยๆ อยากบอกว่า อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่เรื่องอารมณ์ชั่ววูบ แต่อาจเป็นจุดเริ่มต้นของปัญหาความผิดปกติทางพฤติกรรมและอารมณ์ที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเข้าใจ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าอารมณ์และพฤติกรรมเริ่มเกินขีดจำกัด

ความเครียดเป็นเรื่องปกติที่ทุกคนต้องเจอ แต่ถ้าความเครียดหรือความเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์เริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การเรียน การทำงาน หรือความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง นั่นคือสัญญาณเตือนภัยที่เราไม่ควรมองข้าม อาการที่มักพบได้บ่อยมีดังนี้

• อารมณ์แปรปรวนรุนแรง: เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย หงุดหงิดใส่เรื่องเล็กๆ น้อยๆ หรือร้องไห้โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• พฤติกรรมก้าวร้าว: มีการใช้คำพูดรุนแรง ทำลายข้าวของ หรือทำร้ายร่างกายตนเองและผู้อื่น
• การถอนตัวจากสังคม: เก็บตัวเงียบ ไม่ยอมออกจากห้อง ไม่อยากเจอผู้คน เลิกทำกิจกรรมที่เคยชอบ
• การเปลี่ยนแปลงเรื่องการกินและการนอน: นอนไม่หลับ ตื่นกลางดึก หรือนอนมากเกินไป เบื่ออาหารหรือกินจุผิดปกติ

เบื้องหลังอาการเหล่านี้เกิดจากสมองหรือจิตใจกันแน่

หลายคนมักโทษว่าคนที่มีปัญหาเหล่านี้เป็นคนอ่อนแอ หรือเรียกร้องความสนใจ แต่ในทางการแพทย์ ปัญหาความผิดปกติทางพฤติกรรมและอารมณ์ มีรากเหง้าที่ลึกซึ้งกว่านั้น มาก องค์ประกอบหลักๆ มักมาจากความไม่สมดุลของสารสื่อประสาทในสมอง พันธุกรรม ประสบการณ์สะเทือนใจในอดีต หรือความกดดันเรื้อรังที่สะสมมานานจนระบบรับมือความเครียดของสมองทำงานผิดเพี้ยนไป เปรียบเสมือนเครื่องยนต์ที่ใช้งานหนักจนระบบรวน การรักษาจึงไม่ใช่แค่การบอกให้ฮึดสู้ แต่วิทยาศาสตร์การแพทย์และจิตวิทยาต้องเข้าไปช่วยปรับสมดุลตรงจุดนั้น

วิธีดูแลและช่วยเหลือเมื่อคนใกล้ตัวเผชิญปัญหานี้

เมื่อพบว่าคนในบ้านมีภาวะดังกล่าว สิ่งสำคัญที่สุดคือการตั้งสติและรับฟังด้วยความเข้าใจ ไม่ตัดสิน ไม่สั่งสอนซ้ำเติม และไม่ใช้ความรุนแรงในการแก้ปัญหา การพามาพบแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการพามาตรวจเช็กสุขภาพสมองและจิตใจเช่นเดียวกับการไปหาหมอเวลาปวดท้องหรือเป็นไข้ การได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้องตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่ว่าจะเป็นการปรับพฤติกรรม การทำจิตบำบัด หรือการใช้ยาปรับสารสื่อประสาทภายใต้การดูแลของแพทย์ จะช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นและมีความสุขได้อีกครั้ง