โรคแทรกซ้อนทางไตจากเบาหวาน: เมื่อน้ำตาลทำร้ายไตโดยที่เราไม่รู้ตัว

น้ำตาลในเลือดสูงส่งผลร้ายต่อไตได้อย่างไร

หลายคนมักเข้าใจว่าเบาหวานเป็นเรื่องของระดับน้ำตาลที่สูงขึ้นในกระแสเลือดเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง น้ำตาลที่สูงเกินเกณฑ์เปรียบเสมือนพิษร้ายที่ค่อยๆ ไหลเวียนไปทำลายหลอดเลือดทั่วร่างกาย โดยเฉพาะที่ไตซึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือนเครื่องกรองของเสียของร่างกาย เมื่อหลอดเลือดขนาดเล็กที่ไตถูกน้ำตาลทำลายเป็นเวลานาน ไตจะค่อยๆ เสื่อมประสิทธิภาพลงและไม่สามารถขับของเสียออกจากร่างกายได้ตามปกติ

สัญญาณเตือนที่ร่างกายบอกว่าไตกำลังมีปัญหา

ในระยะเริ่มต้นของโรคแทรกซ้อนทางไตจากเบาหวาน ร่างกายมักไม่แสดงอาการที่ชัดเจน ซึ่งเป็นเรื่องที่น่ากังวลเพราะคนไข้มักชะล่าใจ แต่หากเริ่มมีอาการดังต่อไปนี้ ควรปรึกษาแพทย์โดยเร็ว:

• ปัสสาวะมีฟองมากผิดปกติ ซึ่งเป็นสัญญาณว่ามีโปรตีนรั่วออกมา
• มีอาการบวมตามเท้า ข้อเท้า หรือใบหน้า โดยเฉพาะในช่วงเช้า
• เพลีย เหนื่อยง่าย และซีดโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• ความดันโลหิตควบคุมได้ยากขึ้น แม้จะกินยาตามปกติ

ทำไมต้องตรวจสุขภาพไตเป็นประจำ

การตรวจสุขภาพเป็นวิธีเดียวที่จะช่วยให้เราเห็นความผิดปกติก่อนที่จะสายเกินไป หมอแนะนำให้คนไข้เบาหวานตรวจคัดกรองโรคไตอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง โดยเน้นการตรวจสองอย่างหลัก คือการตรวจปัสสาวะเพื่อหาโปรตีนไข่ขาว และการตรวจเลือดเพื่อดูค่าการทำงานของไต (eGFR) หากเราตรวจพบรอยโรคตั้งแต่เนิ่นๆ โอกาสที่จะชะลอความเสื่อมของไตให้ใช้งานไปได้นานๆ ก็จะมีสูงมาก

ปรับพฤติกรรมอย่างไรเพื่อถนอมไตให้ถึงที่สุด

หัวใจสำคัญของการป้องกันและชะลอโรคแทรกซ้อนทางไตจากเบาหวานไม่ได้อยู่ที่การกินยาเพียงอย่างเดียว แต่คือการดูแลตัวเองอย่างใกล้ชิด:

• คุมระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) ให้ได้ตามเกณฑ์ที่แพทย์กำหนดอย่างสม่ำเสมอ
• ลดการกินเค็มและจำกัดปริมาณโซเดียม เพื่อลดภาระการทำงานของไตและควบคุมความดันโลหิต
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มยาต้านอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เพราะเป็นตัวการที่ทำให้ไตพังได้โดยตรง
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอในแต่ละวัน แต่ควรปรึกษาแพทย์หากเริ่มมีอาการบวม

เมื่อเป็นโรคไตแล้ว ชีวิตยังดำเนินต่อไปได้อย่างไร

หากตรวจพบว่าเป็นโรคแทรกซ้อนทางไตจากเบาหวานแล้ว ขอให้ตั้งสติและอย่าเพิ่งหมดหวัง การรักษาในระยะนี้คือการชะลอไม่ให้ไตเสื่อมไปสู่ระยะสุดท้ายเร็วขึ้น โดยแพทย์จะปรับยาเพื่อคุมความดันโลหิตและระดับน้ำตาลให้เหมาะสมที่สุด รวมถึงอาจมีการปรับเปลี่ยนอาหารตามคำแนะนำของนักกำหนดอาหาร ซึ่งหากร่วมมือกันดูแลอย่างต่อเนื่อง หลายคนสามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติไปอีกยาวนานโดยไม่ต้องเข้าสู่กระบวนการฟอกไต