โรคแทรกซ้อนทางไตจากเบาหวาน: เมื่อน้ำตาลในเลือดสูงเงียบๆ เริ่มทำลายไตโดยที่เราไม่รู้ตัว

เวลาตรวจสุขภาพแล้วเจอว่าน้ำตาลในเลือดเริ่มสูง หลายคนมักจะกังวลเรื่องปลายประสาทอักเสบหรือแผลหายช้า แต่มีอวัยวะชิ้นสำคัญชิ้นหนึ่งที่ทำงานหนักไม่แพ้กันและมักจะส่งเสียงเตือนเอาเมื่อสายไปแล้ว นั่นก็คือไตของเราเองครับ

ในห้องตรวจ ผมมักจะเจอคนไข้หลายคนที่คุมเบาหวานได้ไม่สม่ำเสมอมาหลายปี โดยไม่มีอาการเจ็บปวดอะไรเลย จนกระทั่งผลตรวจเลือดเริ่มฟ้องว่าการทำงานของไตลดลง หรือมีโปรตัีนรั่วออกมาในปัสสาวะ นั่นคือจุดเริ่มต้นของภาวะที่เรียกว่า โรคแทรกซ้อนทางไตจากเบาหวาน ซึ่งเป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ที่ทำให้คนไข้ต้องเข้าสู่กระบวนการล้างไตในที่สุด

ไตของเราพังได้อย่างไรเมื่อน้ำตาลในเลือดสูงเกินพิกัด

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ลองนึกภาพว่าไตของเราทำหน้าที่เหมือนเครื่องกรองน้ำขนาดจิ๋วที่ซับซ้อนมากๆ ข้างในมีเส้นเลือดฝอยจำนวนล้านๆ เส้นทำหน้าที่คัดกรองของเสียออกจากเลือด

เมื่อไหร่ก็ตามที่เราปล่อยให้น้ำตาลในเลือดสูงเรื้อรัง เลือดจะมีความเข้มข้นและหนืดขึ้น เปรียบเสมือนน้ำเชื่อมที่ไหลผ่านเครื่องกรอง น้ำตาลส่วนเกินเหล่านี้จะไปสร้างความเสียหาย ทำให้ผนังหลอดเลือดฝอยในไตหนาตัวขึ้น เปราะง่าย และสูญเสียความสามารถในการกรอง ส่งผลให้สารอาหารที่มีประโยชน์อย่างโปรตีนรั่วไหลออกไปกับปัสสาวะ และของเสียกลับคั่งอยู่ในร่างกาย

สัญญาณเตือนจากร่างกาย: แบบนี้หรือเปล่าที่กำลังเกิดขึ้นกับไตของคุณ

ความน่ากลัวของโรคนี้คือ ในระยะแรกจะไม่มีอาการเจ็บปวดใดๆ ทั้งสิ้น เราจะมารู้ตัวอีกทีก็ต่อเมื่อเนื้อเยื่อไตถูกทำลายไปมากแล้ว แต่อาการเหล่านี้คือสิ่งที่คุณต้องคอยสังเกตตัวเองให้ดี

• ปัสสาวะมีฟองหนาแน่น: คล้ายฟองเบียร์และไม่ยอมจางหายไปง่ายๆ นั่นคือสัญญาณเตือนว่ามีโปรตีนรั่วออกมาทางปัสสาวะ
• มีอาการบวมตามร่างกาย: สังเกตได้ง่ายๆ จากการใส่รองเท้าแล้วคับขึ้น หนังตาบวมในช่วงเช้า หรือข้อเท้าบวมกดแล้วบุ๋มลงไป
• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย: เกิดจากภาวะโลหิตจาง เพราะไตที่เริ่มเสื่อมจะสร้างฮอร์โมนกระตุ้นเม็ดเลือดแดงได้น้อยลง
• ความดันโลหิตสูงขึ้น: ควบคุมยากกว่าเดิม ทั้งที่เคยปกติเพราะไตที่เสียหายจะหลั่งสารที่ทำให้หลอดเลือดหดตัว

ตรวจเช็กให้ชัวร์ก่อนสาย: การประเมินสุขภาพไตประจำปี

สำหรับคนที่เป็นเบาหวาน การเจาะเลือดตรวจน้ำตาลสะสมอย่างเดียวไม่เพียงพอครับ เราจำเป็นต้องตรวจประเมินการทำงานของไตอย่างสม่ำเสมออย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง โดยมี 2 ค่าสำคัญที่ต้องดู

• ค่า eGFR: เป็นการตรวจเลือดเพื่อดูอัตราการกรองของเสียของไต ว่าไตของเรายังทำงานได้เต็มประสิทธิภาพกี่เปอร์เซ็นต์
• ค่า UACR: เป็นการตรวจปัสสาวะเพื่อหาปริมาณโปรตีนอัลบูมินรั่วซึม ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนภัยล่วงหน้าก่อนที่ค่า eGFR จะลดลงเสียอีก

วิธีดูแลตัวเองเพื่อชะลอความเสื่อมและปกป้องไตไม่ให้พังไปมากกว่านี้

ข่าวดีคือ แม้เราจะเป็นเบาหวาน แต่ถ้าเราบริหารจัดการร่างกายได้ดี เราก็สามารถชะลอความเสื่อมของไตให้อยู่กับเราไปได้นานที่สุดครับ

• คุมน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์: พยายามรักษาระดับน้ำตาลสะสมให้อยู่ในเป้าหมายที่แพทย์กำหนด เพื่อลดภาระการทำงานของหลอดเลือดฝอยในไต
• จัดการความดันโลหิตให้เป๊ะ: ความดันและเบาหวานเป็นคู่หูที่ทำลายไตได้เร็วขึ้น การคุมความดันให้ต่ำกว่า 130/80 มิลลิเมตรปรอทจึงสำคัญมากๆ
• ลดการกินเค็มและโซเดียม: เลี่ยงอาหารแปรรูป อาหารหมักดอง และซอสปรุงรสต่างๆ เพื่อไม่ให้ไตต้องทำงานหนักในการขับเกลือส่วนเกิน
• ระวังเรื่องการใช้ยา: หลีกเลี่ยงการซื้อยากลุ่มแก้อักเสบแก้ปวดเรื้อรัง (NSAIDs) มากินเอง เพราะยาเหล่านี้มีผลโดยตรงต่อการทำลายเนื้อไต

การดูแลไตในผู้ป่วยเบาหวานไม่ใช่เรื่องยากเกินความสามารถ แต่ต้องอาศัยความสม่ำเสมอและความใส่ใจในทุกๆ วัน เริ่มต้นจากการปรับพฤติกรรมตั้งแต่วันนี้ เพื่อให้เรายังคงมีสุขภาพไตที่ดีและใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขครับ