อาการปวดร้าวลงขา: สัญญาณเตือนจากหลังที่ปล่อยไว้ไม่ได้

อาการปวดร้าวลงขาแบบนี้ เกิดจากอะไรกันแน่?

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาเล่าให้ฟังในห้องตรวจ หลายคนมักจะเริ่มด้วยอาการปวดหลังจากนั้นก็มีความรู้สึกแปล๊บๆ เหมือนไฟช็อต หรือชาลามลงไปที่สะโพก ต้นขา น่อง หรือบางคนยาวไปจนถึงปลายนิ้วเท้า อาการแบบนี้ไม่ใช่แค่เรื่องกล้ามเนื้อตึงธรรมดา แต่เป็นสัญญาณเตือนจากเส้นประสาทที่กำลังถูกรบกวน

ในฐานะหมอ ผมมักจะอธิบายให้คนไข้เห็นภาพง่ายๆ ว่า กระดูกสันหลังของเราเรียงตัวกันเหมือนปล้องไม้ไผ่ และมีหมอนรองกระดูกทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับแรงกระแทก ตรงกลางระหว่างปล้องเหล่านี้จะมีเส้นประสาทเส้นใหญ่ที่วิ่งลงไปเลี้ยงขา ถ้ามีอะไรไปกดทับเส้นประสาทเส้นนี้ เจ้าอาการปวดร้าวลงขาก็จะแสดงฤทธิ์ทันที

ต้นตอของปัญหา ทำไมถึงปวดลามไปถึงขา?

การที่อาการปวดเดินทางจากหลังลงไปที่ขา มีสาเหตุหลักๆ ที่หมอพบได้บ่อยในชีวิตประจำวัน ดังนี้ครับ

• หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาท: มักเจอในคนอายุไม่เยอะ ยกของหนักผิดท่า หรือนั่งทำงานท่าเดิมนานๆ ตัวหมอนรองกระดูกทะลักออกมาเบียดเส้นประสาท
• โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ: มักเจอในผู้สูงอายุ เกิดจากความเสื่อมตามวัย ทำให้พื้นที่ในช่องเส้นประสาทแคบลง เวลาเดินจะรู้สึกปวดขาจนต้องหยุดพัก
• กลุ่มอาการกล้ามเนื้อสะโพกหนีบเส้นประสาท: อันนี้เกิดจากกล้ามเนื้อสะโพกไปกดทับเส้นประสาทไซอาติกโดยตรง อาการคล้ายหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทแต่หลังปกติ

วิธีสังเกตอาการปวดร้าวลงขาแบบไหนควรระวังเป็นพิเศษ

อาการปวดเส้นประสาทจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ไม่เหมือนปวดกล้ามเนื้อทั่วไป ลองเช็คดูว่าอาการที่เป็นอยู่ตรงกับข้อเหล่านี้หรือไม่

• ปวดแปล๊บเหมือนมีกระแสไฟฟ้าวิ่งลงขา หรือรู้สึกชาๆ ยุบยิบเหมือนมดกัด
• อาการปวดจะกำเริบหนักขึ้นเวลาไอ จาม เบ่ง หรือเวลาเปลี่ยนท่าทางกะทันหัน
• ถ้านั่งนานๆ แล้วลุกไม่ขึ้น หรือเดินได้ไม่ไกลก็ต้องหยุดพักเพราะปวดขาชาขา

สัญญาณเตือนอันตราย แบบนี้ต้องรีบพบแพทย์ด่วน

ส่วนใหญ่โรคนี้รักษาหายได้ด้วยการพักผ่อน กินยา หรือทำกายภาพบำบัด แต่มีบางอาการที่เป็นธงแดงอันตราย ถ้าเกิดขึ้นกับใครต้องรีบมาโรงพยาบาลทันที

• มีอาการขาอ่อนแรง ยกปลายเท้าไม่ขึ้น เดินสะดุดบ่อย
• ควบคุมการขับถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะไม่ได้ มีอาการชาบริเวณก้นกบหรือหว่างขาแบบไม่เคยเป็นมาก่อน
• ปวดรุนแรงมากจนนอนไม่หลับ ต่อให้กินยาแก้ปวดก็เอาไม่อยู่

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองเบื้องต้น

เมื่อมาพบแพทย์ เราจะตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด อาจต้องทำเอกซเรย์หรือเอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพื่อดูความรุนแรง แนวทางการรักษามีตั้งแต่วิธีง่ายๆ ไปจนถึงการผ่าตัด

• การปรับพฤติกรรมและการพักผ่อน: หลีกเลี่ยงการยกของหนัก การนั่งหรือยืนในท่าเดิมนานเกินไป
• การใช้ยาและการทำกายภาพบำบัด: แพทย์อาจจ่ายยาคลายกล้ามเนื้อ วิตามินบำรุงเส้นประสาท และร่วมกับการทำกายภาพเพื่อดึงหลังและบริหารกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว
• การผ่าตัด: ใช้ในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการอ่อนแรงชัดเจน หรือรักษาด้วยวิธีอื่นแล้วอาการไม่ดีขึ้นในเวลาที่เหมาะสม

อาการปวดร้าวลงขาเป็นเรื่องที่ไม่อยากให้ทุกคนนิ่งนอนใจครับ ยิ่งรู้ตัวเร็วและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต โอกาสหายเป็นปกติและกลับมาใช้ชีวิตได้โดยไม่ต้องทนทรมานก็มีสูงมากทีเดียว