ภูมิคุ้มกันหมู่ในชุมชน: โล่กำบังที่ช่วยปกป้องคนที่เรารักได้มากกว่าที่คิด

เข้าใจง่ายๆ ว่าภูมิคุ้มกันหมู่ในชุมชนคืออะไร

หลายคนอาจจะคุ้นหูกับคำว่า ภูมิคุ้มกันหมู่ในชุมชน โดยเฉพาะในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดต่อ แต่ถ้าจะให้อธิบายให้เห็นภาพชัดที่สุด ให้ลองนึกถึงเวลาเรายืนกางร่มท่ามกลางสายฝนครับ ถ้ามีแค่คนสองคนกางร่ม คนที่เหลือก็ยังเปียกอยู่ดี แต่ถ้าคนส่วนใหญ่ในพื้นที่กางร่มพร้อมกันจนครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด ต่อให้ฝนจะตกลงมาหนักแค่ไหน ก็แทบจะไม่มีใครต้องเปียกปอนเลย

ในทางการแพทย์ ภูมิคุ้มกันหมู่เกิดขึ้นเมื่อคนในชุมชนมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อโรคชนิดหนึ่งมากพอ ไม่ว่าจะมาจากการฉีดวัคซีนหรือการเคยติดเชื้อมาก่อน เมื่อจำนวนคนที่มีภูมิมีมากถึงจุดหนึ่ง เชื้อโรคก็จะแพร่กระจายต่อไปได้ยากขึ้นเพราะหาคนรับเชื้อได้น้อยลงนั่นเอง

ทำไมต้องมีภูมิคุ้มกันหมู่ ทั้งที่ตัวเราเองก็แข็งแรงดี

คำถามที่พบบ่อยคือ ถ้าตัวผมเองสุขภาพดี ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ทำไมต้องสนใจเรื่องการสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ด้วย คำตอบคือ ภูมิคุ้มกันหมู่ในชุมชน ไม่ได้มีไว้เพื่อปกป้องแค่ตัวเราคนเดียวครับ แต่เป้าหมายสำคัญที่สุดคือการเป็นเกราะกำบังให้กับกลุ่มคนที่ร่างกายไม่สามารถสร้างภูมิคุ้มกันได้ด้วยตัวเอง เช่น

• ผู้ป่วยโรคมะเร็งที่อยู่ระหว่างการให้เคมีบำบัด
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือมีโรคประจำตัวที่รับวัคซีนบางชนิดไม่ได้
• ทารกแรกเกิดที่ยังไม่ถึงเกณฑ์ได้รับวัคซีน
• ผู้สูงอายุที่มีร่างกายอ่อนแอ

คนกลุ่มนี้เปรียบเสมือนคนที่ไม่มีร่มในวันที่ฝนตกหนัก ถ้าเราทุกคนในชุมชนช่วยกันสร้างเกราะคุ้มกันไว้ให้แน่นหนา เราก็จะช่วยดึงพวกเขาก้าวผ่านช่วงเวลาที่เสี่ยงอันตรายไปได้

เกณฑ์ความสำเร็จ: เราต้องมีคนมีภูมิเท่าไหร่ถึงจะเรียกว่าปลอดภัย

ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ที่ต้องมีคนได้รับวัคซีนเพื่อให้เกิด ภูมิคุ้มกันหมู่ในชุมชน นั้นไม่ได้เท่ากันในทุกโรคครับ ขึ้นอยู่กับว่าโรคชนิดนั้นแพร่กระจายได้เร็วแค่ไหน

ยกตัวอย่างเช่น โรคหัดที่แพร่กระจายผ่านอากาศได้ง่ายมาก เราต้องการประชากรที่มีภูมิคุ้มกันสูงถึงร้อยละ 95 ถึงจะถือว่าปลอดภัยและตัดวงจรการระบาดได้ แต่ถ้าเป็นโรคที่ติดต่อได้ยากกว่านั้น ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ก็จะลดหลั่นกันลงมา ยิ่งเราทำได้เกินเกณฑ์ที่กำหนดมากเท่าไหร่ โอกาสที่เชื้อโรคจะเล็ดลอดเข้ามาสร้างความเดือดร้อนในชุมชนก็จะยิ่งน้อยลงเท่านั้น

วัคซีนเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างภูมิคุ้มกันที่ยั่งยืน

แม้ว่าการติดเชื้อแล้วหายเองจะสร้างภูมิคุ้มกันได้ แต่ทางเลือกที่ปลอดภัยและได้ผลดีที่สุดในการสร้าง ภูมิคุ้มกันหมู่ในชุมชน คือการฉีดวัคซีนครับ เพราะการฉีดวัคซีนทำให้ร่างกายเราสร้างภูมิคุ้มกันโดยที่ไม่ต้องเจ็บป่วยรุนแรง หรือไม่ต้องเสี่ยงกับภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อจริง

การร่วมมือกันรับวัคซีนตามนัดหมาย จึงไม่ใช่แค่เรื่องของสุขภาพส่วนบุคคล แต่มันคือความรับผิดชอบร่วมกันของคนในสังคม ที่จะช่วยลดภาระของระบบสาธารณสุข และรักษาชีวิตของเพื่อนร่วมชุมชนที่มีข้อจำกัดทางร่างกายให้ปลอดภัยไปพร้อมๆ กับเรา