โรคต้อหินทางพันธุกรรม: เมื่อโรคตาเงียบคนในครอบครัวส่งต่อถึงกัน

เวลาที่ตรวจคนไข้ในห้องตรวจแล้วพบว่าเป็นโรคต้อหิน คำถามแรกๆ ที่มักจะตามมาจากปากของคนไข้เสมอคือ โรคนี้ติดต่อไหม หรือลูกหลานจะเป็นตามหรือเปล่า ในฐานะหมอตาที่ต้องดูแลคนไข้กลุ่มนี้มานาน ยอมรับเลยว่าเรื่องของสายเลือดและยีนในครอบครัวมีอิทธิพลกับโรคนี้ค่อนข้างมากทีเดียวครับ

โรคต้อหินคืออะไรและทำไมสายเลือดถึงเกี่ยวเต็มๆ

หลายคนมักเข้าใจผิดว่าต้อหินเกิดจากก้อนเนื้อแข็งๆ เหมือนต้อกระจก แต่จริงๆ แล้วมันคือภาวะที่ขั้วประสาทตาถูกทำลาย ซึ่งมักจะมีสาเหตุหลักมาจากความดันในลูกตาที่สูงเกินไปจนไปเบียดประสาทตาให้ฝ่อลง ตัวโรคนี้มีความน่ากลัวตรงที่มันค่อยๆ คืบคลานอย่างไร้เสียง กว่าคนไข้จะรู้ตัวว่ามองเห็นแคบลงหรือมัวลง ประสาทตาก็เสียหายไปมากแล้ว

เมื่อพูดถึงตัวการที่ทำให้เกิดโรค ปัจจัยเสี่ยงทางพันธุกรรมของโรค จึงเป็นสิ่งที่เรามองข้ามไม่ได้เลย เพราะยีนความผิดปกติสามารถถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นได้เหมือนสีผมหรือความสูง หากพ่อ แม่ หรือพี่น้องแท้ๆ ของใครเป็นต้อหิน ความเสี่ยงที่คนคนนั้นจะเป็นโรคนี้จะพุ่งสูงขึ้นกว่าคนทั่วไปหลายเท่าตัวทีเดียว

ยีนตัวร้ายที่แอบส่งต่อกันในครอบครัว

ในมุมมองทางการแพทย์และการศึกษาเรื่องพันธุศาสตร์ เราพบว่ามีรหัสพันธุกรรมบางตำแหน่งที่มีความผิดปกติแล้วส่งผลโดยตรงต่อการระบายน้ำในลูกตา เมื่อระบบท่อระบายน้ำตาในลูกตาทำงานได้ไม่ดี น้ำหล่อเลี้ยงตาจึงคั่งค้าง ส่งผลให้ความดันในลูกตาสูงขึ้นเรื่อยๆ

ยีนเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าลูกหลานจะเป็นโรคต้อหินทันทีที่ลืมตาดูโลกนะครับ แต่มันคือการถือตั๋วเสี่ยงที่ทำให้ระบบการทำงานของดวงตาเปราะบางกว่าคนอื่น เมื่ออายุมากขึ้น ประกอบกับปัจจัยกระตุ้นอื่นๆ ต้อหินก็พร้อมที่จะแสดงอาการออกมา

ครอบครัวไหนบ้างที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

ถ้าในบ้านมีประวัติคนเป็นโรคต้อหิน โดยเฉพาะต้อหินมุมเปิดที่เป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป เราเรียกว่ากลุ่มเสี่ยงสูง เพราะโรคนี้มักไม่มีอาการเตือน ญาติพี่น้องสายตรงจึงควรตื่นตัวเป็นพิเศษ ไม่ควรรอให้ตาพร่ามัวแล้วค่อยมาหาหมอ

นอกจากเรื่องกรรมพันธุ์แล้ว เชื้อชาติบางกลุ่มก็มีผลเช่นกัน เช่น คนเอเชียเรามักจะเจอโรคต้อหินมุมปิดได้บ่อย ซึ่งโครงสร้างดวงตาที่ถูกกำหนดมาตั้งแต่เกิดก็มีส่วนทำให้ช่องระบายน้ำตาแคบกว่าปกติอยู่แล้วด้วย

สัญญาณเตือนภัยเงียบที่ห้ามมองข้ามเด็ดขาด

สำหรับคนที่มีความเสี่ยงจากคนในครอบครัว อาการเริ่มต้นของโรคต้อหินมักจะสังเกตยากมาก เพราะการมองเห็นจะสูญเสียจากขอบตาก่อน ตรงกลางยังชัดเจนดี ทำให้เราปรับตัวโดยไม่รู้ตัว

• มองเห็นแคบลง เหมือนมองผ่านท่อหรือลอดรู
• เห็นแสงสีรุ้งรอบดวงไฟเวลามองตอนกลางคืน
• ปวดกระบอกตาหรือปวดหัวตุๆ โดยหาสาเหตุไม่ได้
• ตามัวลงอย่างช้าๆ โดยเฉพาะในที่แสงน้อย

วิธีรับมือและปกป้องดวงตาเมื่อรู้ตัวว่าเสี่ยง

ข่าวดีคือต่อให้เรามีพันธุกรรมความเสี่ยงอยู่ในตัว เราก็สามารถป้องกันการสูญเสียการมองเห็นได้ ถ้ารู้ตัวเร็วและตรวจเช็กสม่ำเสมอ

คำแนะนำจากหมอคือ คนที่มีพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นต้อหิน ควรเริ่มมาตรวจคัดกรองต้อหินตั้งแต่อายุยังน้อย แม้ว่าจะยังมองเห็นชัดเจนดีก็ตาม การตรวจวัดความดันตา ตรวจจอประสาทตา และเช็กมุมตาเป็นประจำทุกปี จะช่วยให้เราจับผิดโรคได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ก่อนที่ประสาทตาจะพังถาวร

จำไว้เสมอว่าโรคตาบางโรคปล่อยไว้ไม่ได้ และต้อหินคือหนึ่งในนั้นครับ การรู้ตัวว่ามีความเสี่ยงจากครอบครัวไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่คือโอกาสทองที่จะทำให้เราดูแลดวงตาคู่นี้ให้อยู่กับเราไปนานๆ