โรคต้อหินทางพันธุกรรม: เชื้อสายในครอบครัวกับความลับที่ดวงตาซ่อนไว้

พอตรวจเจอโรคต้อหิน หลายคนมักจะถามหมอคำเดิมว่า ทั้งๆ ที่ดูแลตัวเองดี ทำไมถึงเป็นโรคนี้ได้?

เวลาที่นั่งคุยกับคนไข้ในห้องตรวจแล้ววินิจฉัยว่าเป็นโรคต้อหิน คำถามแรกๆ ที่มักจะตามมาเสมอคือ หมอครับ/ค่ะ หนูหรือผมไปทำอะไรผิด ทำไมต้อหินถึงมาเยือน ทั้งที่สายตาก็ยังดีอยู่ หรือไม่ได้ใช้งานหนักอะไรเลย คำตอบที่หมอต้องอธิบายให้ฟังบ่อยครั้งคือ บางทีมันไม่ใช่เรื่องของพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน แต่มันเป็นเรื่องของรหัสพันธุกรรมที่เราติดตัวมาตั้งแต่เกิด ซึ่งเป็นสิ่งที่เลือกไม่ได้จริงๆ

คนในครอบครัวเคยเป็นต้อหิน ลูกหลานอย่างเราจะเสี่ยงแค่ไหน?

เรื่องของสายเลือดนี่แหละครับ/ค่ะ ที่มีอิทธิพลต่อดวงตาของเราค่อนข้างมาก ถ้าลองกวาดสายตาดูประวัติสุขภาพในครอบครัว แล้วพบว่าคุณพ่อ คุณแม่ หรือพี่น้องแท้ๆ ของเราเคยป่วยเป็นโรคต้อหิน ความเสี่ยงที่ตัวเราจะได้รับมรดกชิ้นนี้ต่อก็พุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด หมอจึงมักจะแนะนำเสมอว่า คนที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคนี้ ควรจะเดินเข้ามาตรวจคัดกรองดวงตาเร็วกว่าคนทั่วไป เพราะโรคต้อหินในระยะแรกมักจะไม่มีอาการเตือนอะไรเลย กว่าจะรู้ตัวอีกที ลานสายตาก็แคบลงไปมากแล้ว

ถอดรหัสยีนตัวร้าย: ทำไมความผิดปกติทางพันธุกรรมถึงทำให้ความดันตาพุ่ง?

ในเชิงการแพทย์ ปัจจัยเสี่ยงทางพันธุกรรมของโรค เกิดจากการกลายพันธุ์ของยีนบางตัวที่ควบคุมการสร้างและการระบายน้ำหล่อเลี้ยงภายในลูกตา เปรียบเสมือนท่อระบายน้ำในอ่างล้างหน้าที่เริ่มตันทีละน้อย เมื่อน้ำระบายออกไม่ทัน ความดันในลูกตาก็จะค่อยๆ สูงขึ้น ไปกดทับเส้นประสาทตาที่มีหน้าที่ส่งสัญญาณภาพไป1ยังสมอง คล้ายกับสายไฟที่ถูกเหยียบจนแน่น ทำให้สัญญาณภาพเริ่มขาดหายไปทีละนิด เริ่มจากขอบตาด้านข้างก่อน แล้วค่อยลามเข้าสู่ตรงกลางจนเสี่ยงต่อการสูญเสียการมองเห็นอย่างถาวร

ต้อหินมุมเปิดกับต้อหินมุมปิด: แบบไหนที่ส่งต่อกันทางสายเลือดได้มากกว่า?

โรคต้อหินไม่ได้มีแบบเดียว แต่ละชนิดก็มีเรื่องราวทางพันธุกรรมที่ต่างกันออกไป สำหรับต้อหินมุมเปิด ซึ่งเป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด มักจะมีความเกี่ยวข้องกับยีนที่ถ่ายทอดกันในครอบครัวค่อนข้างชัดเจน การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นอย่างช้าๆ แบบเงียบเชียบ ส่วนต้อหินมุมปิด มักจะขึ้นอยู่กับโครงสร้างทางกายวิภาคของดวงตา เช่น ลักษณะของกระดูกเบ้าตาหรือขนาดของลูกตาที่ถูกส่งต่อมาจากบรรพบุรุษ ทำให้มุมระบายน้ำในตาแคบกว่าปกติ และมีโอกาสเกิดภาวะความดันตาสูงขึ้นอย่างเฉียบพลันได้ง่ายกว่า

เช็กตัวเองด่วน ใครบ้างที่เข้าข่ายกลุ่มเสี่ยงจากกรรมพันธุ์?

• มีญาติสายตรง เช่น พ่อ แม่ หรือพี่น้องท้องเดียวกัน เป็นโรคต้อหิน
• มีอายุเกินสี่สิบปีขึ้นไป แม้จะยังไม่มีอาการผิดปกติทางสายตาก็ตาม
• มีเชื้อชาติบางกลุ่มที่มีแนวโน้มพบโรคต้อหินบางชนิดได้บ่อยกว่า
• มีภาวะสายตาสั้นหรือยาวมากๆ ตั้งแต่กำเนิด ซึ่งส่งผลต่อโครงสร้างภายในดวงตา

เมื่อรู้ว่ามีความเสี่ยงทางพันธุกรรม เราควรรับมืออย่างไรดี?

การรู้ล่วงหน้าถือเป็นข้อได้เปรียบ เพราะเราไม่ต้องรอให้โรคแสดงอาการแล้วค่อยมารักษา สิ่งที่ดีที่สุดคือการเข้ามาพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพตาอย่างละเอียดเป็นประจำทุกปี โดยเฉพาะการตรวจวัดความดันลูกตา การตรวจดูขั้วประสาทตา และการเช็กความกว้างของมุมตา การพบความผิดปกติตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้แพทย์สามารถใช้ยาหยอดตา เลเซอร์ หรือวิธีอื่นๆ เพื่อควบคุมความดันตาให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย และช่วยรักษาดวงตาคู่สวยให้อยู่กับเราไปได้นานที่สุด